- تعداد نمایش : 119
- تعداد دانلود : 140
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2003
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8175
سال : 19
شماره : 4
شماره پی در پی : 122
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 4،
،
شماره پی در پی 122
داروهای گیاهی و شیوه های درمانی در شعر شاعران سبک آذربایجانی
صفحه
(17
- 46)
حسن محمدی ، آرش مشفقی (نویسنده مسئول)، حسین داداشی
تاریخ دریافت مقاله
: بهمن 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اردیبهشت 1405
چکیده
زمینه و هدف: طب سنتی و دانش گیاه درمانی از مهمترین شاخه های علوم رایج در قرون میانی اسلامی بوده و بازتاب گسترده ای در متون ادبی، بویژه شعر فارسی داشته است. در میان مکاتب شعری، سبک آذربایجانی به سبب گرایش به «شعر فنی» و بهره گیری گسترده از معارف علمی، زمینه ای مناسب برای انعکاس مفاهیم پزشکی و دارویی فراهم آورده است. شاعران این سبک، بویژه خاقانی، نظامی و بیلقانی، با بکارگیری نام گیاهان دارویی و خواص درمانی آنها، مضامین پیچیده و چندلایه ای آفریده اند که درک آنها مستلزم آشنایی با دانش طب سنتی است. هدف این پژوهش بررسی و تحلیل داروهای گیاهی و شیوه های درمانی بازتابیافته در شعر شاعران سبک آذربایجانی و تبیین میزان آگاهی، تسلط و احاطه آنان بر خواص دارویی گیاهان و کاربردهای درمانی آنهاست.
روش: این تحقیق به شیوه کتابخانه ای و با روش توصیفی– تحلیلی انجام شده است. ابتدا ابیات مرتبط با گیاهان دارویی و درمان بیماریها از دیوان شاعران شاخص سبک آذربایجانی استخراج گردید، سپس داده های بدستآمده با منابع معتبر طب سنتی اسلامی ـ ایرانی و پژوهشهای نوین در حوزه گیاه درمانی تطبیق و تحلیل شد.
یافته های پژوهش: شاعران سبک آذربایجانی از شناختی دقیق و فراتر از آگاهی عمومی نسبت به گیاهان دارویی، مزاجها و شیوه های درمان برخوردار بوده اند و این دانش را آگاهانه در خدمت مضمونپردازی، تشبیه و استعاره های هنری قرار داده اند.
نتیجه گیری: تطابق چشمگیر میان خواص دارویی ذکرشده در اشعار و گزارشهای منابع طب سنتی، حاکی از پیوند عمیق شعر این دوره با دانش پزشکی و تجربه های درمانی رایج زمانه است.
کلمات کلیدی
داروهای گیاهی
, طب سنتی
, سبک آذربایجانی
, خاقانی
, نظامی
, شعر فارسی.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله،(1370)، قانون در طب، ترجمه عبدالرحمان شرفکندی (هه ژار)، جلد 5 – 1، چاپ دوم، تهران: سروش.
- اخسیکتی، اثیرالدین، (1389)، دیوان اثیرالدین اخسیکتی، تهران: سخن.
- افسر خیاوی، محمدعلی(1384)، دایره المعارف گیاهان داروئی، چاپ سوم، تبریز: زرقلم.
- اودی، پنه لوپ(1380): درمانگر سبز، ترجمۀ احمد بردبار، تهران: یاهو.
- بیلقانی، مجیرالدین، (1358)، دیوان اشعار مجیرالدین بیلقانی، تصحیح دکتر محمدآبادی، تهران: دانشگاه تهران.
- تنکابنی، سید محّمد مؤمن، (بی تا)، تحفه حکیم مؤمن، تهران: کتابفروشی محمودی.
- جرجانی، اسماعیل، (1382) ذخیرۀ خوارزمشاهی، تصحیح محمدرضا محرری، تهران: نزهت.
- ـــــــــــــــــــ، (1388)، اغراض الطبیه و المباحث العلائیه، تصحیح حسن تاج بخش، تهران: دانشگاه تهران.
- حاجی آخوندی، عباس، ناصر بلیغ(1381): راهنمای کاربردی گیاهان دارویی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، مرکز انتشارات علمی
- حسینی، محمد مؤمن(1376)، تحفه حکیم مؤمن، چاپ دوم، تهران: محمودی.
- خاقانی شروانی، افضل الدین بدیل بن علی نجّار. (1385). دیوان. تصحیح سید ضیاءالدین سجادی. چاپ سوم، تهران: زوّار.
- خسروی، مهدی،(1383): گیاهان دارویی، چاپ هفتم، تهران: محمد.
- خضری، سیدشهاب،(1381): فرهنگ گیاهان دارویی کردستان، سنندج: دانشگاه کردستان.
- رحیمینیا، مصطفی(1387): فرهنگ مصوّر گیاهان دارویی، تهران: اشکذر.
- زرگری، علی (بیتا): گیاهان داروئی، ج1، تهران: دانشگاه تهران.
- شادیگو، شهریار،(1399)، بررسی و تحلیل خواص گیاهان دارویی از نگاه خاقانی، سعدی و ابن سینا، مجله تاریخ پزشکی، دوره 12 شماره 43 : 32-19.
- عقیلی خراسانی، محمدحسین بن محمد هادی (1388). مخزن الادویه، تهران: سنایی.
- فلکی شروانی، حکیم نجم الدین، (1345). دیوان محمد فلکی شروانی، مصحح شهاب طاهری، تهران: ابن سینا.
- فلوکس، هانس (1384). گیاهان دارویی، ترجمۀ محمدرضا توکلی صابری و محمدرضا صداقت، چاپ ششم، تهران: روزبهان.
- کیانی، کاظم. (1386)، اطلس مصور گیاهان دارویی، چاپ دوم، تبریز: زرقلم.
- مدرّسی، فاطمه و فتّاحی قاضی، فوزیه (1390)، بازتاب گیاهان دارویی در دیوان خاقانی، فصلنامه زبان و ادب فارسی، مقاله 9، دوره 3، شماره 6: 226-207.
- مصباح، مقصود؛ پوردرگاهی، ابراهیم؛ فرضی، حمیدرضا؛ پاسبان اسلام، بهمن. (1401). بررسی اشعار شاعران قرن ششم هجری در حیطه گیاه دارویی خشخاش، مجله تاریخ پزشکی، دوره 14 شماره 47 : 12-1.
- مطلبی، آرش. (1393). برخی مختصات مشترک فکری در شعر شاعران سبک آذربایجانی. فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال 7، شماره 3، شماره پی در پی 25، 235-254.
- معینی، منصوره، و کلاهدوزان، اکبر. (1391). گیاه درمانی در شعر فارسی. طب سنتی اسلام و ایران، 3(3 (پیاپی 11))، 319-332.
- معین، محمد (1384). فرهنگ معین (دوره ی دوجلدی)، چاپ سوم، تهران: ادِنا.
- میرحیدر، حسین (1385). معارف گیاهی، ج 8-1، چاپ ششم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- نظامی گنجوی، الیاس بن یوسف، (1383)، هفت پیکر، تصحیح برات زنجانی، چ3، انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.
- ـــــــــــــــــــ، (1385)، لیلی و مجنون، تصحیح برات زنجانی، چاپ سوم، تهران : دانشگاه تهران.
- ـــــــــــــــــــ، (1388، الف)، مخزن اسرار، تصحیح و شرح وحید دستگردی، چاپ دوم، تهران: زوّار.
- ـــــــــــــــــــ، (1388، ب)، خسرو و شیرین، تصحیح و شرح وحید دستگردی،چاپ دوم، تهران: زوّار.
- ـــــــــــــــــــ، (1389)، اقبال نامه، تصحیح و شرح وحید دستگردی، تهران: زوّار.
- ولاگ، ژان و ژیری استودولا (1387). گیاهان دارویی، نقاشی از فرانتزک سورا، مترجم ساعد زمان، چاپ هفتم، تهران: ققنوس.
- هروی، موفق بن علی،(1371)، الابنیه عن حقایق الادویه، به تصحیح احمد بهمنیار، تهران: دانشگاه تهران.