- تعداد نمایش : 78
- تعداد دانلود : 56
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2019
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8244
سال : 19
شماره : 5
شماره پی در پی : 123
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 5،
،
شماره پی در پی 123
بررسی سبکشناختی متون طنز در کتابهای درسی فارسی آموزش و پرورش
صفحه
(41
- 63)
سیدموسی حسینی کاشانی ، تراب جنگی قهرمان (نویسنده مسئول)، احمد خیالی خطیبی
تاریخ دریافت مقاله
: اسفند 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: خرداد 1405
چکیده
زمینه و هدف: طنز یکی از شیوه های مؤثر در ادبیات فارسی است که میتواند در متون آموزشی موجب افزایش جذابیت، تسهیل انتقال مفاهیم و تقویت فرایند یادگیری شود. کتابهای درسی فارسی به عنوان یکی از مهمترین منابع آموزش زبان و ادبیات، شامل نمونه هایی از متون طنز هستند که بررسی سبکشناسی آنها میتواند به شناخت بهتر ویژگیهای زبانی و ادبی این متون و کارکرد آموزشی آنها کمک کند. هدف این پژوهش تحلیل سبکشناسی طنز در کتابهای درسی فارسی است.
روشها: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. داده ها بر اساس چارچوب سبکشناسی پنجلایه ای شامل سطوح آوایی، واژه ها، گفتمانی، معنایی و موقعیتی بررسی شده اند. همچنین برای تحلیل کارکرد طنز از نظریه های «برتری»، «رهایی» و «ناسازگاری» استفاده شده است. متون طنز در کتابهای درسی مقاطع مختلف تحصیلی نیز از نظر نوع متن (تألیفی، بازنویسی و اقتباسی) مورد بررسی قرار گرفته اند.
یافته ها: نتایج نشان میدهد که طنز در متون درسی فارسی بیشتر در سطوح واژه ها و موقعیتی نمود یافته و حضور آن در لایه های عمیقتر معنایی و گفتمانی محدودتر است. همچنین بررسی متون در مقاطع مختلف تحصیلی و دسته بندی آنها از نظر نوع نگارش نشان میدهد که در به کارگیری طنز، انسجام و برنامه ریزی سبکی منسجمی مشاهده نمیشود.
نتیجه گیری: بر اساس یافته ها، طنز در کتابهای درسی فارسی ظرفیت بالایی برای تقویت جذابیت و اثربخشی آموزشی دارد، اما بهره گیری از آن نیازمند رویکردی منسجمتر در انتخاب و تدوین متون است. نتایج این پژوهش میتواند در بازنگری و گزینش هدفمند متون طنز در کتابهای درسی فارسی مورد استفاده قرار گیرد.
کلمات کلیدی
طنز
, سبکشناسی
, کتابهای درسی فارسی
, آموزش و پرورش
, تحلیل متون آموزشی
- الف) کتابها
- آرینپور، یحیی. (۱۳۷۹). از نیما تا روزگار ما: تاریخ ادب فارسی معاصر (چاپ سوم). تهران: زوار.
- بهزادی اندوهجردی، حسین. (۱۳۷۸). طنز و طنزپردازی در ایران: پژوهشی در ادبیات اجتماعی، سیاسی و انتقادی (چاپ اول). تهران: صدوق.
- بهزادی اندوهجردی، حسین. (۱۳۸۳). طنزپردازان ایران؛ از آغاز تا پایان دوره قاجار (چاپ اول). تهران: دستان.
- حلبی، علیاصغر. (۱۳۶۴). مقدمه ای بر طنز و شوخطبعی در ایران (چاپ اول). تهران: نشر پیک.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمود. (۱۳۷۴). المفردات فی غریبالقرآن. ترجمه محمد سید گیلانی. قم: نوید اسلام.
- زرینکوب، عبدالحسین. (۱۳۶۹). ارسطو و فن شعر (چاپ دوم). تهران: امیرکبیر.
- سلیمی، محمد. (۱۳۹۹). حکمت طنز: مبانی نظری، کاربردی و جایگاه آن در رسانه. قم: دین و رسانه.
- شمیسا، سیروس. (۱۳۷۳). کلیات سبکشناسی (چاپ دوم). تهران: فردوس.
- فتوحی، محمود. (۱۴۰۰). سبکشناسی: نظریه ها، رویکردها و روشها (چاپ پنجم). تهران: سخن.
- موریل، جان. (۱۴۰۱). فلسفه طنز: بررسی طنز از منظر دانش، هنر و اخلاق. ترجمه محمود فرجامی و دانیال جعفری (چاپ پنجم). تهران: نشر نی.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۲). کتاب فارسی دوم دبستان (چاپ دوازدهم). تهران: شرکت افست.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۲). کتاب نگارش دوم دبستان (چاپ دوازدهم). تهران: شرکت افست.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۳). کتاب فارسی سوم دبستان (چاپ دوازدهم). تهران: شرکت افست.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۳). کتاب فارسی پنجم دبستان (چاپ سیزدهم). تهران: شرکت افست.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۳). کتاب فارسی هفتم دوره اول متوسطه (چاپ دوازدهم). تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۲). کتاب نگارش پایه هشتم دوره اول متوسطه (چاپ دهم). تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۳). کتاب فارسی ۱ پایه دهم دوره متوسطه (رشته های ریاضی فیزیک، علوم تجربی، ادبیات و علوم انسانی و علوم و معارف اسلامی) (چاپ نهم). تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
- گروه مؤلفان. (۱۴۰۲). کتاب فارسی و نگارش ۲ پایه دوازدهم دوره متوسطه (کلیه رشته های شاخه فنیوحرفه ای و کار و دانش) (چاپ هفتم). تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
- ب) مقالات
- الکوزی، نفیسه. (۱۴۰۳). «پژوهشی پیرامون طنز و طنزپردازی در پهنه ادبیات فارسی دری». مجموعه مقالات هفتمین کنفرانس بینالمللی نوآوری و تحقیق در زبان و ادبیات، تاریخ و فرهنگ.
- کربلاییمحمد، افسانه؛ شعبانلو، علیرضا. (۱۳۹۵). «بررسی تطبیقی گروتسک (طنز سیاه) در آثار صادق چوبک و هوشنگ گلشیری». مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، ۲(۱–۲).