ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 5، مرداد 1405 ، شماره پی در پی 123

تحلیل و همسنجی وزن شعر فارسی با وزن شعر در زبانهای دیگر

صفحه (299 - 321)
محمدحسن ارجمندی‌فر (نویسنده مسئول)، محمود فضیلت
تاریخ دریافت مقاله : فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : تیر 1405

چکیده

زمینه و هدف: این مقاله برگرفته از طرح پژوهشی پسادکتری در بنیاد علم ایران - با عنوان«سنجش وزن شعر در زبانهای غیرفارسی با شیوه شعرآهنگ»- به بررسی وزن شعر در چهارده زبان خارجی پرداخته است با این فرضیه که شیوه وزن‌شناسیِ شعرآهنگ، بر سنجش و طبقه بندی وزن اشعار دیگر زبانها توانمند است و چارچوب شعرآهنگ قابلیت کاربرد در زبان‌های بررسی‌شده را دارد.

روش مطالعه: پژوهش حاضر مطالعه ای نظری ـ تطبیقی به شیوه کتابخانه ای است. در این پژوهش، وزن اشعار چهارده زبان از چهار گروه زبان‌های کمیت‌محور، تکیه محور، تن‌محور و مورامحور بر اساس نظریه شعرآهنگ بررسی شده است. برای هر زبان، پس از مطالعه منابع معتبر مربوط به تاریخ زبان، ساختار زبانی و نظام‌های وزنی، مهم‌ترین وزن‌های شعری شناسایی و از هر وزن دو نمونه شعرِ نماینده انتخاب و تحلیل شده است. انتخاب نمونه ها به صورت هدفمند و بر مبنای نمایندگی الگوهای اصلی وزن در هر زبان انجام گرفته است تا امکان مقایسه میان نظام‌های وزنی گوناگون فراهم شود. همچنین گفتنی است این مطالعه بر اساس کتاب‌های زبان‌ها بوده نه گفتگو با گویشوران محلی آن زبانها.

نتیجه گیری: ساختار هجایی زبانهایی که در این پژوهش بررسی شده اند به چهار گروه کمیت‌محور، تکیه محور، مورامحور و تن‌محور تقسیم میشوند. با توجه به اینکه شعرآهنگ بر اساس ساختار کمیت‌محور طراحی و تعریف شده، برای سنجش اوزان اشعار زبانهای خارجی با این شیوه، لازم است سایر ساختارها به کمیت‌محور تبدیل شوند. بعد از این مرحله زبان ژاپنی در ذیل ساختار مورامحور، زبان چینی(ذیل ساختار تن‌محور)، زبانهای انگلیسی، آلمانی و روسی(ذیل ساختار تکیه محور) و زبانهای سانسکریت، هندی، یونانی، لاتین، اردو، ترکی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیایی(ذیل ساختار کمیت‌محور)، بررسی و در ترازوی شعرآهنگ سنجیده شدند و مشخص شد نتایج حاصل، شواهدی در حمایت از امکان به کارگیری نظریه شعرآهنگ در تحلیل نظام‌های وزنی زبان‌های مختلف فراهم میآورد البته برای تعمیم این نتایج به تمامی زبانهای جهان، انجام دادن پژوهش‌های گسترده تر ضروری است.

کلمات کلیدی
شعرآهنگ , وزن , شعر , زبان , فارسی , خارجی , مقایسه , پژوهش.