امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361811220250823Analysis of the most important linguistic features of Sana'i Hadiqat al-Haqiqaتحلیل مهمترین ویژگیهای زبانی حدیقه الحقیقۀ سنایی غزنوی101119789910.22034/bahareadab.2025.7899faندابرادریدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، پردیس بین‌المللی دانشگاه تهران، تهران، ایران.noNedabaradari1360@gmail.comحمیرازمردیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.yeszomorrodi@ut.ac.irعبدالرضاسیفاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.noseif@ut.ac.irJournal Article14031224BACKGROUND AND OBJECTIVES: Sana’i Ghaznavi, a pioneering poet and the founder of didactic and mystical masnavi -writing in Persian poetry, occupies a pivotal position in the history of Iran and Persian literature. He played a significant role in the formation of the Iraqi style. On one hand, Sana’i was connected to the classical Khurasani style, while on the other, he introduced linguistic and stylistic innovations inspired by spiritual and mystical foundations. His masterpiece, Hadiqat al-Haqiqah (The Garden of Truth), is considered a turning point in the evolution of moral and mystical masnavis , paving the way for later poets to explore this genre more deeply. Given the historical and literary importance of this work—particularly within the context of Persian mystical poetry—this article aims to investigate the linguistic features of Hadiqat al-Haqiqah and its role in the transition from the Khurasani to the Iraqi poetic style. METHODOLOGY: This study adopts a descriptive-analytical approach, relying on quantitative data obtained through linguistic induction to examine the linguistic characteristics of Sana’i’s Hadiqat al-Haqiqah . The scope of analysis encompasses syntactic structures, vocabulary, and the poetic style of the work. FINDINGS: The findings indicate that while certain linguistic features of the early Khurasani style are still present in Hadiqat al-Haqiqah , they have notably diminished in frequency. In contrast, new linguistic elements are emerging, gradually leading to the development of a clear and unified language characteristic of the Iraqi style. Other notable findings include the stabilization of syntactic structures, a reduction in horizontal syntactic disorder, a shift toward abstract over concrete vocabulary, a preference for ascetic rather than epic diction, and an increasing influence of Arabic on the language of the text. CONCLUSION: While preserving some features of the Khurasani style, Hadiqat al-Haqiqah plays a crucial role in the transformation of Persian poetic language from the classical to the Iraqi style. By balancing tradition and innovation, it laid the groundwork for later works such as Makhzan al-Asrar by Nizami Ganjavi and Bustan by Sa’di Shirazi. Overall, the poem holds a unique place as a symbol of linguistic and stylistic evolution in Persian poetry.زمینه و هدف: سنایی غزنوی، شاعر پیشرو و بنیانگذار مثنوی‌سرایی حکمی و عرفانی در شعر فارسی، در گذرگاهی از تاریخ ایران و ادبیات فارسی قرار دارد که نقش مهمی در شکل‌گیری سبک عراقی داشت. او از یک سو به سبک خراسانی متقدم پیوند داشت و از سوی دیگر با الهام از مبانی معنوی و عرفانی، تازگیهایی را در زبان و سبک شعر فارسی فراهم کرد. مثنوی «حدیقه الحقیقه»، به عنوان اثر برجسته اش، نقطۀ چرخشی در تحول مثنویهای حکمت‌آمیز و عرفانی به شمار میرود و موجبات توجه فزایندۀ شاعران بعدی را به اینگونه از شعر فراهم کرد. با توجه به اهمیت این اثر در سیر تاریخی شعر فارسی و بویژه شعر عرفانی فارسی، این مقاله به بررسی مختصصات زبانی حدیقه الحقیقه و جایگاه آن در گذار از سبک خراسانی به سبک عراقی میپردازد. روشها: روش تحقیق حاضر، توصیفی-تحلیلی است و با تکیه بر داده های کمّی به دست‌آمده از استقرای زبانی، به واکاوی ویژگیهای زبانی مثنوی «حدیقه الحقیقه» سنایی میپردازد. دایرۀ بررسی شامل ساختارهای نحوی، واژگان و سبک شعری این اثر است. یافته ها: یافته های پژوهش حاضر نشان میدهند که در «حدیقه الحقیقه»، ویژگیهای زبانی سبک خراسانی متقدم همچنان وجود دارند، اما با کاهش کمّی مشخصی همراه است. در مقابل، عناصر نوآمدۀ زبانی در حال ظهور هستند که به تدریج به شکل‌گیری زبان شفاف و یکدست سبک عراقی منجر میشوند. همچنین، تثبیت ساختارهای نحوی، کاهش آشفتگیهای افقی، غالب شدن واژه های انتزاعی نسبت به واژه های ملموس، گرایش به واژه های زهدورزانه نسبت به حماسی و افزایش تأثیرگذاری زبان عربی از دیگر یافته های این مطالعه است. نتیجه گیری: «حدیقه الحقیقه»، ضمن حفظ برخی از ویژگیهای سبک خراسانی، نقش مؤثری در تبدیل زبان شعر فارسی از سبک قدیمی به سبک عراقی داشته است. این اثر، با ایجاد تعادل بین سنت و نوآوری، زمینه ساز ظهور آثاری همچون مخزن‌الاسرار نظامی گنجوی و بوستان سعدی شیرازی شد و در مجموع، به عنوان نمادی از تحول زبانی و سبکی در شعر فارسی، جایگاه ویژه ای دارد.سنایی غزنوی, حدیقه الحقیقه, سبک خراسانی, سبک عراقی, زبان.Sana’i Ghaznavi, Hadiqat al- Haqiqah, Khurasani style, Iraqi style, Language.https://bahareadab.com/downloadPDF/1855.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1855.pdfhttps://bahareadab.com/article/تحلیل مهمترین ویژگیهای زبانی حدیقه الحقیقۀ سنایی غزنویhttps://bahareadab.com/en/article/Analysis of the most important linguistic features of Sana'i Hadiqat al-Haqiqa