امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Music as Ontology in Rumi's Masnavi and Divan-e Shamsموسیقی به مثابه هستی شناسی در مثنوی و غزلیات شمس مولانا279296836510.irandoi.2002/bahareadab.2026.8365faمحمدالیکیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.no1272231844@iau.irمحمدرضازمان احمدیگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.yes1260398201@iau.irعبدالرضامدرس‌زادهگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.no1262924642@iau.irJournal Article14050312BACKGROUND AND OBJECTIVES: In Rumi"s thought, music transcends its role as an artistic phenomenon and becomes a means of explaining the structure of being, the relationship between the human being and the cosmos, and the manifestation of truth across different levels of existence. This study aims to investigate the ontological dimensions of music in the Masnavi-ye Ma"navi and the Divan-e Shams and to clarify its position within Rumi"s intellectual and mystical system. METHODOLOGY: This research adopts a descriptive-analytical approach based on library research and documentary analysis. FINDINGS: The findings indicate that Rumi employs musical concepts and symbols to represent the harmony and dynamism governing the universe, to interpret the movement of the celestial spheres and heavenly bodies through sonic patterns, to conceptualize sama as an existential and transformative experience of perception, and to present sound as a medium for the disclosure of meaning and spiritual awareness. Furthermore, musical instruments, melodies, and modal structures acquire symbolic functions in his thought, serving as expressive devices for depicting different levels of consciousness, modes of presence, and stages of the spiritual journey. CONCLUSION: The findings demonstrate that, within Rumi"s intellectual framework, music extends far beyond an aesthetic or emotional phenomenon and functions as a fundamental paradigm for understanding reality and interpreting the ontological order of existence. Accordingly, musical elements in his poetry constitute a conceptual framework through which the relationship between humanity and the cosmos is articulated, the unity underlying the multiplicity of phenomena is revealed, and the progressive elevation of consciousness is represented.زمینه و هدف: موسیقی در نگاه مولانا فراتر از یک پدیدۀ هنری، به ابزاری برای تبیین ساختار هستی، رابطۀ انسان با عالم و چگونگی ظهور حقیقت در مراتب مختلف وجود تبدیل میشود. پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد هستی‌شناختی موسیقی در مثنوی معنوی و غزلیات شمس و تبیین جایگاه آن در نظام فکری مولانا انجام شده است. روش مطالعه: این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و شیوۀ سندکاوی صورت گرفته است. یافته ‌های پژوهش: یافته های حاصل از این پژوهش نشان میدهد که مولوی از مفاهیم و نمادهای موسیقایی برای بازنمایی تناسب و پویایی حاکم بر عالم، تفسیر حرکت افلاک و اجرام آسمانی در قالب الگوهای آوایی، تبیین سماع به مثابۀ تجربه ای وجودی و تحول‌آفرین در ساحت ادراک و نیز تفسیر صوت به عنوان رسانه ای برای کشف معنا و آگاهی بهره میگیرد. همچنین سازها، نغمه ها و پرده های موسیقایی در نگرش وی کارکردی نمادین یافته و به ابزاری برای بیان تفاوت سطوح آگاهی، کیفیتهای حضور و مراتب سیر معنوی تبدیل میشوند. نتایج پژوهش: نتایج پژوهش حاکی از آن است که موسیقی در منظومۀ فکری شاعر فراتر از موضوعی مرتبط با ذوق هنری یا تجربه های عاطفی، الگویی بنیادین برای فهم واقعیت و تفسیر مناسبات وجودی است. بر این اساس، عناصر موسیقایی در اشعار او به چارچوبی مفهومی برای توضیح پیوند میان انسان و عالم، تبیین وحدت نهفته در پسِ کثرت پدیده ها و بازنمایی سیر تعالی آگاهی تبدیل میشوند.موسیقی, هستی‌شناسی, مولانا, افلاک, سماع, صوت.Music, Ontology, Rumi, Celestial Spheres, Sama, Soundhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2092.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2092.pdfhttps://bahareadab.com/article/موسیقی به مثابه هستی شناسی در مثنوی و غزلیات شمس مولاناhttps://bahareadab.com/en/article/Music as Ontology in Rumi's Masnavi and Divan-e Shams