%0 Journal Article
%T تحلیل موضوعی زبانزدها و اندرزها و سبک بکارگیری آنها در شاهنامۀ فردوسی با نگاهی بر پیوند آن با فرهنگ و تاریخ ایران
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Mahmoud Javadian Kotnaei
%A Hossein Hassanpour Alashti
%A Reza Sattari
%D 2025
%\ 2025/07/03
%N 115
%V 18
%P 207-230
%K Thematic analysis
%K  Shahnameh
%K  Ferdowsi’s style
%K  maxims
%K  proverbs
%X زمینه و هدف: پژوهش حاضر به صورت موضوعی و سبک‌شناختی به زبانزدها و اندرزهای به کار
رفته در شاهنامۀ فردوسی میپردازد و میکوشد کارکردهای این گونه های کوتاه گفتاری را
در تقویت پیوند میان متن حماسی و حافظۀ فرهنگی- تاریخی ایران نشان دهد. در این
جستار، زبانزدها (دستانزد) و اندرزها به عنوان دو روی یک روایت حکمت‌آمیز دیده شده اند؛
یکی ریشه در ادبیات گفتاری تودهها و دیگری پیوندی با سنّتهای اندرزنامۀ پهلوی دارد
که هر دو در شاهنامه نقش واسطه ای در انتقال ارزشهای اخلاقی، سیاسی و اجتماعی ایفا
میکنند. 

روشها: پژوهش با
گردآوری نمونه ها از متن و سپس دسته بندی موضوعی (هشت محور اصلی)، از جمله ستایش
خرد و خردگرایی، پاسداشت داد و دهش، گذرا بودن جهان، بندگی یزدان، ستایش همزیستی
نیکو، آئین کشورداری و ...الگوهای شاخص بهره گیری فردوسی از این گزارهها را نشان
میدهد. روش کار تحلیل متنی و موضوعی همراه با بازخوانی منابع پیشینه بوده است تا
هم ریشه های فرهنگی-تاریخی و هم شگردهای بلاغی (ارسال‌مثل، تکرار، تمثیل و...)
تبیین شود. 

یافته ها: بررسی
پژوهشگران بیانگر آن است که زبانزدها و اندرزها در شاهنامه کارکردهای چندگانه
دارند: تقویت حافظۀ جمعی، آموزش آئین کشورداری و اخلاق فردی، ایجاد هم‌خوانی میان
لایه های اسطوره ای و تاریخی، و افزایش گیرایی بیانی اثر. ما در رساله نزدیک به 300 زبانزد و بیش
از 1800 اندرز را از شاهنامه درآوردیم. در اینجا بر پایۀ گنجایش محدود مقاله، شمار
اندکی از آنها را با موضوعهای گوناگون در مقاله آوردیم.

نتیجه گیری: پژوهش نشان میدهد که فردوسی با تلفیق سنت گفتاری و سنت حکمی مکتوب،
توانسته است پیامهای اخلاقی و ملّی را در قالبهایی موجز و ماندگار فشرده سازد و
این‌گونه شاهنامه را به دستگاهی زبانی ـ فرهنگی برای بازتولید هویت ملّی تبدیل
کند.
%U https://bahareadab.com/article_id/1906