%0 Journal Article
%T عیار دانش به مثابه حلقه واسط میان حکمت ابن سینایی و فضای چند صدایی فلسفی عصر صفوی
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Ahmadreza Tavajohi FINi
%A Seyyed Mohammad Mansour
%A Ali Mohammad Moazzeni
%D 2026
%\ 2026/05/18
%N 126
%V 19
%P 289-303
%K ʿIyār-i Dāniš
%K  ʿAlīnaqī ibn Aḥmad Bahbahānī
%K  Avicenna
%K  al-Ishārāt wa al-Tanbīhāt
%K  Peripatetic Philosophy
%K  Safavid Philosophy
%K  Commentary Tradition
%K  Persian Philosophical Prose.
%X زمینه و هدف: کتاب «عیار دانش» اثر علینقی بن احمد بهبهانی از متون کمتر شناخته شده
فلسفه فارسی در اواخر عصر صفوی است که در ساختار کلی خود بر مبانی حکمت مشّائی و
به ویژه سنت فلسفی ابن‌سینا و تفکرات سینوی استوار است. مسئله اصلی این
پژوهش آن است که آیا میتوان این اثر را صرفاً ترجمه یا تلخیصی فارسی از «اشارات و
تنبیهات» دانست، یا آنکه عیار دانش در فرآیند انتقال و بازسازی فلسفه ابن‌سینایی،
کارکردی فراتر از ترجمه دارد. 

روشها: پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر متن تصحیح‌شده
عیار دانش و تحلیل شواهد موجود در رساله دکتری، نشان میدهد که اثر، ضمن وفاداری به
چارچوب کلی حکمت سینوی، در موارد متعدد مطالب را توضیح، بسط، دسته بندی و در شبکه ای
از آرای شارحان و متفکران پس از ابن‌سینا بازآرایی میکند.

یافته ها: نمونه هایی از مباحث صورت نوعی و ترکیب عناصر، میل طبیعی و قسری،
هیئت و گزارش «صاحب تحفه» و نیز مسئله نفس و معاد و استفاده از دیدگاه سعدالدین
تفتازانی، حکمت اشراق و فلسفه جوهری و دیگر موارد نشان میدهد که رابطه عیار دانش
با میراث ابن‌سینا رابطه ای یک‌سویه نیست و عیار دانش را نمیتوان صرفا ترجمه ای از
کتاب الإشارات و التنبیهات ابن سینا دانست. در این اثر، سنت مشّائی با آراء
شارحان، متکلمان و جریانهای متأخر در گفتگویی تاریخی قرار میگیرد و در قالب فارسی،
آموزشی و تحلیلی عرضه میشود. 

نتیجه گیری: از این منظر، عیار دانش را میتوان یکی از حلقه های کمتر شناخته شده
در استمرار، میانجیگری و بازپردازی حکمت ابن‌سینایی در ایران صفوی دانست؛ متنی که
اهمیت آن تنها در انتقال فلسفه به فارسی نیست، بلکه در نشان دادن شیوه خوانش و
آموزش فلسفه در دوره متأخر اسلامی نیز نهفته است.
%U https://bahareadab.com/article_id/2076