%0 Journal Article
%T بازنمایی سنت و مدرنیته در داستانهای کوتاه صادق هدایت، گلی ترقی و منیرو روانی‌پور تحلیلی تطبیقی بر پایۀ ساختار روایت، سازوکارهای قدرت و سوژگی جنسیتی
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Leila Faraji
%A Bahram Parvin
%D 2026
%\ 2026/06/02
%N 127
%V 19
%P 147-169
%K Tradition
%K  Modernity
%K  Persian Short Story
%K  Sadegh Hedayat
%K  Goli Taraghi
%K  Moniro Ravanipour
%K  Narratology
%K  Subjectivity.
%X زمینه و هدف: نسبت سنت و مدرنیته از
محورهای پایدار داستان‌نویسی معاصر فارسی است؛ بااین‌حال، این نسبت در متن ادبی به
تقابل سادۀ «کهنه» و «نو» محدود نمیشود و شیوۀ سامان‌دهی زمان، توزیع قدرت و امکان
شکل‌گیری سوژۀ فردی نیز در ساختن آن دخالت دارد. هدف پژوهش حاضر تبیین چگونگی
بازنمایی این نسبت در داستانهای کوتاه صادق هدایت، گلی ترقی و منیرو روانی‌پور و
مقایسۀ الگوهای روایی و گفتمانی آنان است.

روش پژوهش: پژوهش به شیوۀ کیفی،
توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. نه داستان «زنده به گور»، «سه قطره خون» و
«داش‌آکل» از هدایت؛ «درخت گلابی»، «اتوبوس شمیران» و «بزرگ‌بانوی روح من» از
ترقی؛ و «کنیزو»، «سنگهای شیطان» و «نازلی» از روانی‌پور به صورت هدفمند انتخاب و
با روش خوانش نزدیک بررسی شدند. داده های متنی در سه محور ساختار روایت—نظم زمانی، تداوم،
کانونی‌سازی و صدا—سازوکارهای قدرت نهادی و
جمعی، و سوژگی جنسیتی و امکان عاملیت تحلیل و سپس درون و میان آثار سه نویسنده
مقایسه شدند.

یافته ها: در داستانهای منتخب
هدایت، سنت بیشتر در قالب قانون حیثیت، داوری جمعی و بازدارندگی درونی‌شده پدیدار
میشود، اما نهاد مدرن نیز گاه انضباط و بیگانگی را بازتولید میکند. در آثار ترقی،
گذشته نگری و تداعی، گذشته را از منظر اکنون بازمی‌سازند و سنت را هم‌زمان به
پشتوانۀ هویت و موضوع نقد تبدیل میکنند. داستانهای روانی‌پور سلطۀ جنسیتی، باورهای
بومی و فشار نهادهای سیاسی و اجتماعی را در کنار ظرفیت مقاوم زبان محلی، حافظۀ
جمعی، طبیعت و مراقبت زنانه نشان میدهند.

نتیجه گیری: مقایسۀ سه نویسنده از
سیر تکاملی و خطی میان سنت و مدرنیته حکایت نمیکند. تمایز اصلی در کارکرد روایت
است: هدایت بحران سوژه و ارتباط شکست‌خورده را آشکار میکند؛ ترقی گذشته را انتقادی
بازمی‌سازد؛ و روانی‌پور تجربۀ حاشیه ای و عاملیت محدود زنان را مرئی میکند.
بنابراین، روایت نه فقط بازتاب دگرگونی اجتماعی، بلکه یکی از میانجیهای فعال در
ساختن معنای سنت، مدرنیته و سوژگی است.
%U https://bahareadab.com/article_id/2085