Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-61361811020250622Study and Analysis of the Lexical and Rhetorical Structure of the Mathnawi of the Eskandari Kheradnameh by Nour al-Din Abd al-Rahman Jami Based on the Layered Stylistic Modelبررسی و تحلیل ساختار واژگانی و بلاغی مثنوی خردنامۀ اسکندری نورالدّین عبدالرّحمان جامی بر اساس الگوی سبک شناسی لایه ای219240786410.22034/bahareadab.2025.7864enFarzanehForoozaniAssistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran. yes foroozani1401@pnu.ac.irJournal Article20250115BACKGROUND AND OBJECTIVES: One of the methods of contemporary stylistics is layered stylistics, which examines and analyzes various works in an intratextual manner and based on the creative layers that include lexical, phonetic, syntactic, rhetorical, and ideological layers. By using layered stylistics, one can achieve the characteristics of individual style, thoughts, and ideology present in the text. Meanwhile, Nooruddin Abdurrahman Jami is one of the famous poets and mystics of the 9th century AH, whose Masnavi Khradnameh of Alexandria is one of the seven Masnavis from his Haft Peykar poetry system, which expresses his thoughts, ideology, and intellectual approach. METHODOLOGY: This study, using a descriptive-analytical and library method, examines the stylistic features with a layered approach to analyze the lexical and rhetorical layers in this Masnavi, and also examines the relationship between these two layers and the ideological layer of the text. FINDINGS: The research findings indicate that in the lexical layer, the high frequency of abstract and mental words with structural codes and marked words is more evident than unmarked words, and the poet has also differentiated his work space by using new combinations for some concepts. In the rhetorical layer, the techniques of repetition, pun, simile, allusion, metaphor, identification, and allegory are most evident. CONCLUSION: The words used in this text and all rhetorical features, including verbal and spiritual devices, such as repetition, pun, simile, metaphor, and allusion, are meaningfully nurturing Jami"s ideology and intellectual, ideological, social, and political policies, and a small part of these words and imagery serve the poetics of the text.زمینه و هدف: یکی از شیوه های سبک‌شناسی معاصر، سبک‌شناسی لایه ای است که آثارگوناگون را به شیوۀ درون متنی و بر اساس لایه های به وجودآورنده که شامل لایۀواژگانی، آوایی، نحوی،بلاغی و ایدئولوژیک است، بررسی و تحلیل مینماید. با بهره گیری از سبک‌شناسی لایه ای میتوان به ویژگیهای سبک فردی، اندیشه ها و ایدئولوژی موجود در متن دست یافت. حال آنکه نورالدّین عبدالرّحمن جامی یکی از شاعران و عارفان بنام سده نهم هجری است که مثنوی خردنامۀ اسکندری ،یکی از مثنویهای هفت گانه هفت پیکر است که بیانگر افکار و ایدئولوژی و مشی فکری اوست. روشها: این پژوهش به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و روش کتابخانه ای،به بررسی ویژگیهای سبکی با رویکرد لایه ای، به تحلیل لایه واژگانی و بلاغی در این مثنوی میپردازد و نیز ارتباط این دو لایه را با لایۀ ایدئولوژیک متن بررسی مینماید. یافته ها: یافته های پژوهش بیانگر این مسأله است که در لایه واژگانی بسامد بالای واژه های انتزاعی و ذهنی با رمزگان ساختاری و واژه های نشاندار در برابر واژه های بی‌نشان‌ نمود بیشتری دارد و نیز شاعر با بهره گیری از ترکیب‌سازیهای نو برای برخی مفاهیم فضای کار خویش را متفاوت ساخته است . در لایۀ بلاغی صناعات تکرار و جناس و تشبیه و کنایه و استعاره و تشخیص و تمثیل بیشترین نمود را دارد. نتیجه گیری: واژه های به کار رفته در این مثنوی و همه شاخصه های بلاغی اعم از صناعات لفظی و معنوی از جمله تکرار، جناس، تشبیه و تمثیل و استعاره و کنایه به شکل معناداری پرورانندۀ ایدئولوژی و خط‌مشی فکری، اعتقادی و اجتماعی و سیاسی جامی است و بخش اندکی از این واژه ها وصورخیال در خدمت شاعرانگی متن میباشد.جامی, خردنامۀاسکندری, سبک‌شناسی لایه ای, لایۀواژگانی, لایۀ بلاغی, ایدئولوژی.Jami, Eskandari Kheradnameh, layered stylistics, lexical layer, rhetorical layer, ideology.https://bahareadab.com/downloadPDF/1830.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1830.pdfhttps://bahareadab.com/article/بررسی و تحلیل ساختار واژگانی و بلاغی مثنوی خردنامۀ اسکندری نورالدّین عبدالرّحمان جامی بر اساس الگوی سبک شناسی لایه ایhttps://bahareadab.com/en/article/Study and Analysis of the Lexical and Rhetorical Structure of the Mathnawi of the Eskandari Kheradnameh by Nour al-Din Abd al-Rahman Jami Based on the Layered Stylistic Model