امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Cognitive Stylistics of Metaphor in ʿAql-e Bidār by Sultan Bahu: An Approach Based on Islamic and Persian Rhetoric and the Theory of Lakoff and Johnsonسبکشناسی شناختی استعاره در «عقل بیدار» سلطان باهو: رویکردی بر پایۀ بلاغت اسلامی و فارسی و نظریۀ لیکاف و جانسون120842710.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8427faعطاءالکریممنظوردانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.noattaulkareemmanzoor@gmail.comغلامرضامستعلی پارسادانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.yesmastaliparsa@atu.ac.irJournal Article14050414BACKGROUND AND OBJECTIVES:
The Persian
treatise ʿAql-e Bīdār by Sultan Bahu (1039–1102 AH), a Qādirī Sufi of the
Punjab in the age of Aurangzeb, has been studied mainly through Sufi
historiography and manuscript studies, while its linguistic mechanism has
received little attention. This study identifies the treatise’s metaphorical
system, assesses the contribution of each source domain to its mystical
discourse, and compares it, as a single case study, with one named work of
Persian Sufi prose, the Kashf al-Maḥjūb.
METHODOLOGY: A mixed qualitative–quantitative approach rests on Islamic and
Persian rhetoric and on layered stylistics, with Lakoff and Johnson’s
Conceptual Metaphor Theory as a complementary tool. The corpus is the
critically edited text of the treatise (34,840 lexical tokens). Metaphorical
units were identified with a three-stage criterion adapted from the Pragglejaz
Group, grouped into seven source domains, and classified by an explicit rule
into structural, ontological and orientational types. The distribution of domains
was tested with a chi-square goodness-of-fit test; the first-ranked domain was
compared with the second by a two-sided binomial test with effect sizes.
FINDINGS: A total of 2,438
metaphorical units (7% of the corpus) were identified. “Alchemy and Wealth” is
the most frequent domain (639 instances; 18.3 per thousand words), followed by
“Light and Vision” (445; 12.8) (ratio 1.44; p and lt; 0.001; Cohen’s h = 0.18).
Structural mappings account for 69.9% of units, ontological mappings for 18.2%
and orientational mappings for 11.9%. The overarching mapping KNOWLEDGE IS
WEALTH and the subordinate mapping THE SPIRITUAL GUIDE IS AN ALCHEMIST were
identified. The word ʿaql (48 instances) is rare compared with ʿilm (350)
CONCLUSION: In ʿAql-e Bīdār the
stage-by-stage journey schema is subordinated to the alchemy schema and reduced
to instantaneous transmutation, which is the treatise’s principal stylistic
marker. The comparison with the Kashf al-Maḥjūb suggests that the two texts
differ less in which domains they use than in how systematically and in what
position they use them. The results are limited to this treatise and are not
generalized to Persian Sufi prose as a whole.زمینه و هدف: «عقل بیدار» رساله ای فارسی از
سلطان باهو (۱۰۳۹ تا ۱۱۰۲ ق)، عارف قادری پنجاب در روزگار اورنگزیب، است که تاکنون
بیشتر از دید تاریخ تصوف و نسخه شناسی بررسی شده و سازوکار زبانی آن کمتر کاویده
شده است. این پژوهش نظام استعاری رساله را شناسایی میکند، سهم هر حوزۀ مبدأ را
میسنجد و آن را در مطالعه ای موردی با کشف‌المحجوب مقایسه میکند.
روشها: رویکرد ترکیبی (کیفی و کمّی) بر
بلاغت اسلامی و فارسی و سبکشناسی لایه ای استوار است و نظریۀ استعارۀ مفهومی
لیکاف و جانسون ابزاری تکمیلی است. پیکره متن مصحَّح رساله (۳۴٬۸۴۰ واحد واژه ای) است. کاربردهای
استعاری با معیاری سه مرحله ای شناسایی، در هفت حوزۀ مبدأ دسته بندی و با قاعده ای
صریح در سه نوع ساختاری، هستی‌شناسانه و جهتی طبقه بندی شد. توزیع حوزه ها با
آزمون خیدو و برتری حوزۀ نخست بر دوم با آزمون دوجمله ای و اندازۀ اثر سنجیده شد.
یافته ها: ۲٬۴۳۸ واحد استعاری (۷ درصد پیکره)
شناسایی شد. «کیمیا و دارایی» با ۶۳۹ مورد (۱۸٫۳ در هزار واژه) در صدر است و «نور
و رؤیت» با ۴۴۵ مورد (۱۲٫۸) در رتبۀ دوم قرار دارد (نسبت ۱٫۴۴؛ p کمتر از ۰٫۰۰۱؛ h کوهن ۰٫۱۸). نگاشتهای ساختاری ۶۹٫۹ درصد، هستی‌شناسانه ۱۸٫۲ درصد و جهتی ۱۱٫۹ درصد نمونه ها را دربرمیگیرند.
نگاشت کلان «معرفت، ثروت است» و نگاشت فرعی «مرشد، کیمیاگر است» شناسایی شد. واژۀ
«عقل» (۴۸ مورد) در برابر «علم» (۳۵۰ مورد) بسیار کم‌بسامد است.
نتیجه گیری: در «عقل بیدار» سفرِ منزل‌به منزل
زیر الگوی کیمیا قرار میگیرد و به تبدیلی آنی فروکاسته میشود؛ این نشانۀ سبکی اصلی
رساله است. مقایسه با کشف‌المحجوب نشان میدهد تفاوت دو متن بیش از آنکه در وجود
حوزه ها باشد، در درجۀ نظام‌مندی و جایگاه استعاره است. نتایج به همین رساله
محدودند.Sultan Bahu, ʿAql-e Bīdār, cognitive stylistics, conceptual metaphor, Sufi proseسلطان باهو, عقل بیدار, سبکشناسی شناختی, استعارۀ مفهومی, نثر صوفیانهhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2078.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2078.pdfhttps://bahareadab.com/article/سبکشناسی شناختی استعاره در «عقل بیدار» سلطان باهو: رویکردی بر پایۀ بلاغت اسلامی و فارسی و نظریۀ لیکاف و جانسونhttps://bahareadab.com/en/article/Cognitive Stylistics of Metaphor in ʿAql-e Bidār by Sultan Bahu: An Approach Based on Islamic and Persian Rhetoric and the Theory of Lakoff and Johnsonامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Stylistic Analysis of Architectural Elements in the Spatialization of Contemporary Iranian Women's Poetry (Case Study: Simin Behbahani and Zhaleh Esfahani)تحلیل سبکشناسانه عناصر معماری در فضاسازی شعر زنان معاصر ایران (مورد مطالعه: سیمین بهبهانی و ژاله اصفهانی)2144834210.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8342faپریانریمانیدانشجوی دکتری گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.nop.narimani@iau.ac.irعلیجوان فروزندهگروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.yesmastaliparsa@atu.ac.ir حسنستاری ساربانقلیگروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.nosattari@iaut.ac.irکامرانپاشایی فخریگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.nokamranpashaei@iau.ac.irJournal Article14050304BACKGROUND AND OBJECTIVES:
In contemporary Persian poetry, spatial and
architectural elements have transcended purely external and superficial
descriptions, evolving into a platform for representing existential positions,
gendered experiences, and the mindbody connection. This study aims to conduct a
stylistic and structural analysis of architectural elements in the poetic space
of two prominent contemporary Persian women poets, Simin Behbahani and Zhaleh
Esfahani, to explain their distinct patterns in confronting the built environment
and embodied space.METHODOLOGY: Utilizing a descriptiveanalytical
approach based on a census method (comprehensive registration of 750 spatial
units), this study examines and categorizes physical elements in both divans.
Interrater reliability was assessed using Cohen"s Kappa, yielding coefficients
of 0.62 for Esfahani and 0.54 for Behbahani. Frequency variations were analyzed
using the nonparametric Chisquare test.FINDINGS: Statistical
analysis of the contingency table containing 12 shared physical families
confirmed a highly significant stylistic difference between the spatial
patterns of the two poets (Chisquare = 82.75, df = 11, p and lt; 0.001, Cramér"s V
= 0.33). Behbahani’s urban ghazals, grounded in objective immediacy and everyday
experiences, show a strong orientation toward domestic spaces and elements of
opening and closure (doors, windows, and walls). Conversely, Esfahani’s exile
poetry, characterized by a high frequency of castles, bastions, and public
spaces, serves the nostalgic reconstruction of the homeland and the expression
of displacement.
CONCLUSION: Architectural
elements in the poetry of these two writers reflect "embodied space" and the
gendered dynamics of their environments. Behbahani transforms space into an
instrument of resistance and social action by resolving the inner
و outer
dichotomy through dynamic imagination. Meanwhile, Esfahani utilizes the built
environment as a skeletal architecture and kinetic ductus to reclaim a lost
sense of place in exile.زمینه و هدف: فضا و عناصر کالبدی در شعر معاصر فارسی از توصیف ظاهری و بیرونی
فراتر رفته و به بستری برای بازنمایی موقعیت وجودی، تجربه های جنسیتی و پیوند ذهن
و عین تبدیل شده اند. پژوهش حاضر باهدف واکاوی سبکشناسانه
و تحلیل ساختاری عناصر معماری در فضاسازی شعری دو شاعر زن معاصر، سیمین
بهبهانی و ژاله اصفهانی، به دنبال تبیین الگوهای متمایز این دو شاعر در مواجهه با
کالبد مصنوع و تجسم فضایی تن است.روشها: این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی و بر پایه روش تمام‌شماری
(سرشماری کامل ۷۵۰ واحد فضایی)، به بررسی و طبقه بندی عناصر کالبدی در دیوانهای دو
شاعر پرداخته است. جهت سنجش پایایی کدگذاری از ضریب کاپای کوهن استفاده شد که
مقدار آن برای دیوان اصفهانی (۰٫۶۲)
و برای بهبهانی (۰٫۵۴) به دست آمد. تفاوتهای بسامدی الگوها نیز از
طریق آزمون ناپارامتری کای‌دو تحلیل گردید.یافته ها: تحلیل آماری روی جدول توافقی ۱۲ خانواده کالبدی مشترک، تفاوت
سبکشناسانه معناداری را میان الگوهای فضاسازی دو شاعر تأیید کرد (کای‌دو = ۸۲٫۷۵، درجه آزادی برابر ۱۱، مقدار معناداری and lt;
۰٫۰۰۱، وی کرامر = ۰٫۳۳). غزلهای شهری بهبهانی باتکیه بر اکنونی‌ات عینی و تجربه های
روزمره، سوگیری شدیدی به سمت فضاهای درون‌بوم و عناصر گشودگی و انسداد (در، پنجره
و دیوار) نشان میدهند. در مقابل، شعر هجرت اصفهانی با بسامد بالای عناصری چون قصر،
سنگر و فضاهای عمومی، در خدمت بازسازی نوستالژیک وطن و بیان رنج تبعید قرار دارد
نتیجه گیری: عناصر معماری در شعر این دو شاعر، بازتابی از بدن‌مندی فضا و
مناسبات جنسیتی عرصه زیست است. بهبهانی با حل تقابل درون و بیرون از طریق تخیل
پویا، فضا را به ابزار مقاومت و کنش اجتماعی بدل میسازد، درحالی‌که اصفهانی کالبد
مصنوع را به مثابه استخوان‌بندی و داکتوس حرکتی برای بازیابی هویت مکانی مفقود در
غربت به کار میگیرد.Spatial Stylistics, Poetics of Space, Simin Behbahani, Zhaleh Esfahani, Architectural Elements, Gendered Space.سبکشناسی فضایی, بوطیقای فضا, سیمین بهبهانی, ژاله اصفهانی, عناصر معماری, جنسیت فضا.https://bahareadab.com/downloadPDF/2079.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2079.pdfhttps://bahareadab.com/article/تحلیل سبکشناسانه عناصر معماری در فضاسازی شعر زنان معاصر ایران (مورد مطالعه: سیمین بهبهانی و ژاله اصفهانی)https://bahareadab.com/en/article/Stylistic Analysis of Architectural Elements in the Spatialization of Contemporary Iranian Women's Poetry (Case Study: Simin Behbahani and Zhaleh Esfahani)امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Analysis of the descriptions of Epicureanism in Nizami Ganjavi's Khamsa in comparison to the poet's mystical asceticismتأملی بر توصیفات اپیکوریسم در خمسۀ نظامی در مقایسه با زهد عارفانه شاعر4565835410.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8354faاسماعیلصحرایی هریسدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران.noes.sahraei@iau.ac.irنرگساصغری گوارگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران.yesNa.Asghari@iau.ac.ir رامینصادقی نژادگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران.no r-sadeghinezhad@iau-ahar.ac.irJournal Article14050308BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Nizami Ganjavi is a prominent lyric poet whose
Epicurean motifs are frequently found in his lyrical poems.
But the poet
himself emphasizes in some poems that he lived with mystical asceticism.
In this
article, with the aim of examining Epicurean motifs in comparison with mystical
ideas, have been analyzed the poet"s Khamsa has been examined and the why and
how of the Epicurean theme, similarities and differences with the Epicurean
school of thought in his poems.
METHODOLOGY: The research data was collected
through library studies, and the article is written using a
descriptive-analytical method. The statistical population of this study is
Khamsa of Nizami.
FINDINGS: Epicurean
themes such as happiness, seizing opportunities, the pleasure of eating, Wine
Drinking, partying, marriage, and music abound in Nizami"s lyrical poems,
depending on the content and needs of the audience.
In his
poems, he emphasized being happy and enjoying worldly blessings, and his
mystical thoughts are similar to the ascetic life of Epicurus and do not
contradict him. And with
mystical thinking, the poet"s Epicurean themes are also in the context of
ethics, with the aim of denouncing vice and providing educational advice, and
are capable of mystical interpretation. Compared to the intellectual foundation of
Epicureanism, theism, belief in the survival of the soul and the afterlife, and
the pleasure of the afterlife, there is a fundamental difference. These things
are not in Epicurean philosophy, but Nizami, by denouncing dependence on the
world, the importance of the afterlife, and the pleasure of the afterlife, has
described the happiness of the world only in the use of the world.
CONCLUSION: Epicurean
motifs are seen in Nizami"s lyrical poems according to the content and needs of
the audience and do not contradict his mystical thoughts.
Because he
expresses it with a moral and educational attitude and emphasizes in his poems
that he himself does not agree with some pleasures, such as Wine Drinking.
And unlike
the Epicurean school, it emphasizes the importance of life after death, the
survival of the soul, and resurrection.زمینه و هدف: نظامی گنجوی، شاعر برجسته ادب غنایی است که مؤلفه های خوشباشی مکتب
اپیکوریسم در منظومه های غنایی اش پرتکرار است. از طرفی خود شاعر در اشعاری تأکید
دارد با زهد عارفانه زیسته است، در این مقاله با هدف بررسی توصیفات اپیکوری در مقایسه با اندیشه های عارفانه ، پنج گنج
شاعر مورد مداقه قرار گرفته و چرایی و چگونگی توصیفهای اپیکوری، شباهتها و تفاوتها
با مکتب اپیکوریسم در اشعارش تحلیل شده است.
روش: گردآوری اطلاعات پژوهش با مطالعه کتابخانه ای است و نگارش مقاله به
روش توصیفی تحلیلی میباشد. جامعه آماری تحقیق، پنج گنج نظامی گنجوی است.
یافته ها: توصیفات اپیکوری مانند شادی، اغتنام فرصت، لذت غذا خوردن، باده نوشی،
مجلس بزم رفتن، ازدواج، موسیقی به اقتضای محتوا و نیاز مخاطب در منظومه های غنایی
نظامی فراوانی دارد. بارها در منظومه هایش بر خوش بودن و بهره گرفتن از نعمات
دنیایی تأکید کرده است و اندیشه های عارفانه وی در تشابه با زندگی زاهدانه اپیکور
است و تناقضی ندارد و همسو با مشرب زاهدانه اش، توصیفهای اپیکوری شاعر هم در
چارچوب اخلاق بوده، باهدف نکوهش رذیلت و توصیه تعلیمی انجام گرفته است و قابلیت
تفسیر عرفانی دارند؛ در مقایسه با بنیان فکری اپیکوریسم، خداشناسی، اعتقاد به بقای
روح و جهان آخرت و لذت اخروی تفاوت بنیادین وجود دارد، این موارد در فلسفه اپیکور
نیست اما نظامی با نکوهش وابستگی به دنیا، اهمیت جهان آخرت و لذت اخروی، خوشباشی
جهان را فقط در بهره گرفتن نصیب از دنیا توصیف کرده است.
نتیجه گیری : مظاهر اپیکوریسم به اقتضای محتوا و نیاز مخاطب
در منظومه های نظامی دیده میشود و تناقضی با اندیشه های عارفانه وی ندارد زیرا
با نگرش اخلاقی، تعلیمی بیان کرده و در اشعارش تأکید دارد که شخص خودش موافق برخی
خوشباشیها مثل باده نوشی نیست و در تفاوت با مکتب اپیکوریسم به جهان آخرت، اهمیت
زندگی بعد از مرگ و بقای روح تأکید کرده است.Epicureanism, Nizami Ganjavi, hedonism, asceticism, mysticism.اپیکوریسیم, نظامی گنجوی, لذت گرایی, زهد, عرفان.https://bahareadab.com/downloadPDF/2080.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2080.pdfhttps://bahareadab.com/article/تأملی بر توصیفات اپیکوریسم در خمسۀ نظامی در مقایسه با زهد عارفانه شاعرhttps://bahareadab.com/en/article/Analysis of the descriptions of Epicureanism in Nizami Ganjavi's Khamsa in comparison to the poet's mystical asceticismامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Reflection of the Textual Unconscious in the Novel Vertigo: An Analysis of Repetition, Rupture, and Slippage Based on Jean Bellemin-Noël’s Theoriesخوانش نشانه های ناخودآگاه متن در رمان سرگیجه ژوئل اگلوف: تحلیل گسست روایی، بی‌ثباتی هویت و سازمان تصویری با تکیه بر نگاه ژان بلمن‌نوئل6780835610.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8356faمریمنظامیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.noM_nezami@sbu.ac.irآندیاعبائیاستادیار گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.yesA_abai@sbu.ac.irJournal Article14050316BACKGROUND AND OBJECTIVES:
In
psychoanalytic literary criticism, the analysis of the mechanisms through which
the unconscious manifests itself in the text plays a fundamental role in
understanding the process of meaning production and the separation of the
literary work from the author’s psyche. This approach considers the text beyond
the author’s mind and regards it as an independent structure in which the
unconscious emerges through visual and linguistic elements. Drawing on the
approach of psychoanalytic literary criticism, the present study examines the
reflection of the textual unconscious in Joël Egloff’s novel Vertigo.
METHODOLOGY: This study relies on the theories of Jean Bellemin-Noël. According
to this approach, the textual unconscious emerges from the interaction between
linguistic structures, imagery, and narrative processes and becomes visible
through the act of reading. Using a qualitative textual analysis, this research
examines the novel through three levels: narrative, linguistic, and visual.
Three key passages from the novel were selected based on the presence of
repetition, narrative rupture, visual density, and spatial and identity
slippage, and were analyzed at these three levels.
FINDINGS: The findings indicate
that the network of negation and temporal continuity, the accumulative listing
of bodily images, and the displacement of spatial and identity-related signs
transform the text into an autonomous space for the emergence of the
unconscious.
CONCLUSION: The results
demonstrate that surrealist techniques are not equivalent to the textual
unconscious; rather, they provide the textual material necessary for the
formation of this psychoanalytic reading.زمینه و هدف: رمانهای معاصر با ساختارهای روایی ناپایدار، گاه معنا را نه در سطح
روایت آشکار، بلکه در لایه های پنهان زبان، تصویر و سازمان درونی متن شکل میدهند.
رمان سرگیجه[1]
اثر ژوئل اگلوف[2]
، با بهره گیری از فضایی مبهم، گسستهای روایی و جابه جاییهای مداوم در ادراک
شخصیتها، زمینه ای مناسب برای بررسی چگونگی ظهور نشانه های ناخودآگاه متن فراهم
میآورد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سازوکارهای متنی شکل‌دهنده ناخودآگاه در این رمان
و با تکیه بر آرای ژان بلمن‌نوئل انجام شده است.
روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه خوانش نزدیک متن انجام
شده است. داده های پژوهش از سه قطعه کانونی رمان انتخاب شده اند که در آنها نشانه هایی
مانند تکرار، اختلال در پیوستگی زمانی و مکانی، تراکم تصاویر بدنی و لغزش هویتی برجسته
است. تحلیل متن در سه سطح روایی، زبانی و تصویری صورت گرفته است.
یافته ها: بررسیها نشان میدهد که ناخودآگاه متن در سرگیجه از طریق شبکه ای
از تکرارها، نفیها، تصاویر خشونت‌آمیز و بی‌ثباتیهای روایی شکل میگیرد. اختلال در
مرز میان بدن و شیء، انسان و حیوان، و همچنین ناپایداری جایگاه راوی، از مهمترین
سازوکارهایی هستند که استقلال متن و تولید معنای پنهان را آشکار میکنند.
نتیجه گیری: بر اساس نتایج مطالعه، شگردهای فراواقع‌گرایانه در این اثر نه به
عنوان معادل ناخودآگاه، بلکه به منزله عناصر صوری عمل میکنند که امکان ظهور شبکه
نشانه ای متن را فراهم میسازند. از این منظر، رمان سرگیجه نمونه ای از متنی
است که ناخودآگاه آن در ساختار زبان، روایت و تصویر حضور مییابد، نه در زندگی
روانی مؤلف.
[1]
Étourdissement
[2]
Joël Egloff
Textual unconscious, Jean Bellemin-Noël, Vertigo, surrealist techniques, psychoanalytic literary criticism.ناخودآگاه متن, ژان بلمن‌نوئل, سرگیجه, تحلیل متن, گسست روایی.https://bahareadab.com/downloadPDF/2081.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2081.pdfhttps://bahareadab.com/article/خوانش نشانه های ناخودآگاه متن در رمان سرگیجه ژوئل اگلوف: تحلیل گسست روایی، بی‌ثباتی هویت و سازمان تصویری با تکیه بر نگاه ژان بلمن‌نوئلhttps://bahareadab.com/en/article/Reflection of the Textual Unconscious in the Novel Vertigo: An Analysis of Repetition, Rupture, and Slippage Based on Jean Bellemin-Noël’s Theoriesامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Analysis of archetypes in the process of individualization of female characters in Simin Daneshvar's stories (Suvoshon, Wandering Island, and Wandering Captains)تحلیل کهن الگوها در فرایند فردیت شخصیتهای زن در داستانهای سیمین دانشور (سووشون، جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان)81101837310.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8373faفاطمهپارسای احمدیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.no1382679947@iau.irرستمامانیگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.yesRostam@iau.ac.irایوبکوشانگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.nokooshan@iaut.ac.irJournal Article14050314BACKGROUND AND OBJECTIVES:
The process of individuation (stages of self-knowledge)
is an important part of Jung"s theory of analytical psychology, which is based
on the analysis of archetypes in relation to the "conscious ego" and
the "unconscious ego". In interdisciplinary research in literature and
psychology, in works of fiction, the behavior and actions of fictional
characters in the narrative flow of the story can be examined by criticizing
Jung"s archetypes. In this article, with the aim of examining the evolution of
the main female characters in Simin Daneshvar"s works, the process of
individuation in three novels by Simin Daneshvar has been examined.
METHODOLOGY: The
article"s information was collected through a library study and its writing is
descriptive and analytical; the statistical population is the three books
Souvon, Wandering Island and Wandering Captains by Simin Daneshvar.
FINDINGS: The character Zari in the novel Soushon is
involved with two traits of fear and courage, and finally, under the influence
of the positive aspect of the animus (Yusuf) and the old wisdom (McMahon and
Dr. Abdullah Khan), she leaves behind the negative shadow (disobedience to Khan
Kaka) and undergoes another birth, which occurs in the events of the story with
the death of Yusuf, and Daneshvar has shown it with Zari"s dream and dream, and
she undergoes a transformation and becomes a brave woman. The character of
Hasti in the novel, The Island of Wandering and The Wandering Captain, is the
main character who is involved with the trait of wandering in the path of life
and political and social vision. In the stages of self-discovery, under the
influence of the negative shadow archetype (her mother), she goes to Salim (the
negative aspect of the animus) and marries him. However, with the change of
belief that is in the narrative of her imprisonment on the island of wandering,
and the arrival of Tutak (with the function of the unconscious of existence and
the archetype of the old sage) to her, and with the other birth that Daneshvar
had expressed with the prophetic element of a dream, like in the story of
Sovushon, she finds the clear path of her life and with the help of the old
sage (Master Mani), she marries Murad (the positive aspect of the animus) and
with the advice of Simin Daneshvar (the old sage), Murad goes to the front and
raises their child, the existence.
CONCLUSION: In three novels, Soushon, Wandering Island,
and Wandering Captain, Daneshvar has made the main characters female. In an
analysis based on Jung"s theory of analytical psychology, the dynamics and
evolution of Zari and Hasti"s characters in the content of the story can be
interpreted in line with Jung"s stages of self-knowledge, in that both
characters have reached self-knowledge by dealing with archetypes seen in
fictional characters.زمینه و هدف: فرایند فردیت(مراحل خودشناسی) یک بخش مهم در نظریۀ روانشناسی تحلیلی
یونگ است که براساس تحلیل کهن الگویی در ارتباط با «منِ خودآگاه» و «خودِ
ناخودآگاه» انجام میشود. در تحقیقات بین رشته ای
ادبیات و روانشناسی، در آثار ادبیات داستانی رفتار و کردار شخصیتهای داستانی را در
سیر روایی داستان با نقد کهن الگویی یونگ میتوان بررسی کرد. در این مقاله با هدف
بررسی سیر تحول شخصیتهای اصلی زن در آثار سیمین دانشور، فرایند فردیت در سه رمان
سیمین دانشور بررسی شده است.
روش: گردآوری اطلاعات مقاله با مطالعه کتابخانه ای انجام شده است و نگارش
آن توصیفی تحلیلی میباشد؛ جامعه آماری سه کتاب سووشون، جزیره سرگردانی و ساربان
سرگردان سیمین دانشور است.
یافته ها: شخصیت زری در رمان سووشون با دو
صفت ترس و شجاعت درگیر است که سرانجام تحت تأثیر جنبه مثبت آنیموس(یوسف) و
پیرخرد(مک ماهون و دکتر عبدالله خان) با کنار گذاشتن سایه منفی(عدم اطاعت از خان
کاکا) با تولدی دیگری که در وقایع داستانی با مرگ یوسف اتفاق میافتد و دانشور با
خواب و رؤیای زری آن را نشان داده است، دچار تحول میشود و زنی شجاع میگردد. شخصیت
هستی در رمان بهم پیوسته جزیره سرگردانی
و ساربان سرگردان شخصیت اصلی است که
با صفت سرگردانی در مسیر زندگی و بینش سیاسی اجتماعی درگیر است. در مراحل خویشتن یابی
تحت تأثیر کهن الگوی سایه منفی(مادر خود) به سوی سلیم(جنبه منفی آنیموس) میرود و
با او ازدواج میکند اما با تحول عقیده که در روایت داستانی زندانی شدن او در جزیره
سرگردانی، و آمدن طوطک (با کارکرد ناخودآگاهی هستی و کهن الگوی پیر خرد) نزد وی
است و با تولد دیگر که دانشور همانند داستان سووشون با عنصر پیشگویانه خواب آن را
بیان کرده بود، مسیر روشن زندگی خود را مییابد و به یاری پیرخرد(استاد مانی) با
مراد(جنبه مثبت آنیموس) ازدواج میکند و با مشورت با سیمین دانشور(پیرخرد) مراد به
جبهه میرود و هستی فرزندشان را بزرگ میکند.
نتیجه گیری: دانشور در سه رمان سووشون، جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان،
شخصیتهای اصلی را زن قرار داده است که در تحلیل براساس نظریه روانشناسی تحلیلی
یونگ، پویایی و تحول شخصیت زری و هستی در
محتوای داستان، همسو با مراحل خودشناسی یونگ قابل تفسیر است که هر دو شخصیت با برخورد
با کهن الگوهایی که در شخصیتهای داستانی دیده میشود به خودشناسی رسیده اند.Jung, the process of individuation, Simin Daneshvar, the archetypal female characterیونگ, فرایند فردیت, سیمین دانشور, شخصیت زن, کهن الگو.https://bahareadab.com/downloadPDF/2082.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2082.pdfhttps://bahareadab.com/article/تحلیل کهن الگوها در فرایند فردیت شخصیتهای زن در داستانهای سیمین دانشور (سووشون، جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان)https://bahareadab.com/en/article/Analysis of archetypes in the process of individualization of female characters in Simin Daneshvar's stories (Suvoshon, Wandering Island, and Wandering Captains)امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Analyzing the structure of brevity in the pieces of Jalal Baqai Naini: an approach based on the action-time density model of Gerard Genette and John Austinواکاوی ساختار ایجاز در قطعه های جلال بقایی نایینی رویکردی بر پایه مدل تراکم کنشی- زمانی ژرار ژنت و جان آوستین103129837410.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8374faعلیرضابافرانیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.yesBafrani57@pnu.ac.irJournal Article14050317BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Brevity is one of the most
important stylistic features of Persian poetry and in the rhetorical tradition,
it is referred to as the expression of a broad meaning in few and clear words.
In contemporary poetry, brevity, in addition to the linguistic and rhetorical
level, can also play a decisive role in the structure of the narrative, the
organization of time, and the compression of speech acts. Jalal Baghaei Naini
is one of the poets whose short pieces, by simultaneously utilizing narrative,
dialogue, humor, allegory, and contrast, have a suitable capacity for studying
this type of brevity.
METHODOLOGY: The
present study, with a descriptive-analytical approach, examines the structure
of brevity in twelve pieces of Baqa"i"s poems. The theoretical framework of the
study is based on the concept of brevity in Persian rhetoric, Gerard Genette"s
theory of narrative tense, and John Austin"s speech act theory.
FINDINGS: In this study, brevity is not
simply considered as the elimination of words or the reduction of the volume of
poetry, but rather as a process for condensing events, eliminating intermediate
stages of narration, compressing time, and transforming speech into action. The
samples are categorized into three groups: narrative brevity, allegorical
brevity, and contrastive brevity, and in each sample, the relationship between
temporal compression and the action capacity of speech is examined in an
integrated manner.
CONCLUSION: The findings show that by
reducing the distance between event, speech, and outcome, Baghaei exploits the
text"s compact capacity to convey meaning and critical message. In many pieces,
dialogue replaces description and explanation, and a short sentence or response
takes on the function of several stages of the narrative. Also, the results
show that brevity in Baghaei"s poetry is not just a rhetorical device, but
according to the examples examined, it can be considered one of the significant
components of his personal style.زمینه و هدف: ایجاز از مهمترین ویژگیهای سبکی شعر فارسی است و در سنت بلاغی، به
بیان معنای گسترده در الفاظ اندک و روشن گفته میشود. در شعر معاصر، ایجاز علاوه بر
سطح زبانی و بلاغی، میتواند در ساختار روایت، سازماندهی زمان و فشرده سازی کنشهای
گفتاری نیز نقش تعیین‌کننده ای داشته باشد. جلال بقایی نایینی از شاعرانی است که
قطعه های کوتاه او با بهره گیری همزمان از روایت، گفتگو، طنز، تمثیل و تقابل،
ظرفیت مناسبی برای مطالعه این نوع ایجاز دارند.
روشها: پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی، ساختار ایجاز را در دوازده
قطعه از اشعار بقایی بررسی میکند. چارچوب نظری پژوهش بر مفهوم ایجاز در بلاغت
فارسی، نظریۀ زمان روایی ژرار ژنت و نظریۀ کنش‌گفتاری جان آوستین استوار است.
یافته ها: در این بررسی، ایجاز صرفاً حذف واژه یا کوتاهی حجم شعر تلقی نمیشود،
بلکه به عنوان فرایندی برای تراکم رخدادها، حذف مراحل میانی روایت، فشرده سازی
زمان و تبدیل گفتار به کنش در نظر گرفته میشود. نمونه ها در سه گروه ایجاز روایی،
ایجاز تمثیلی و ایجاز تقابلی دسته بندی شده اند و در هر نمونه، رابطۀ میان فشردگی
زمانی و ظرفیت کنشی‌گفتار به صورت تلفیقی بررسی شده است.
نتیجه گیری: یافته ها نشان میدهد که بقایی با کاهش فاصله میان رخداد، گفتار و
نتیجه، از ظرفیت فشردۀ متن برای انتقال معنا و پیام انتقادی بهره میگیرد. در
بسیاری از قطعه ها، گفتگو جایگزین توصیف و توضیح شده و یک جمله یا پاسخ کوتاه،
کارکرد چندین مرحله از روایت را بر عهده میگیرد. همچنین، نتایج نشان میدهد که
ایجاز در شعر بقایی تنها یک شگرد بلاغی نیست، بلکه با توجه به نمونه های بررسی‌شده،
میتوان آن را یکی از مؤلفه های قابل‌توجه سبک شخصی او دانست.Conciseness, Jalal Baghaei Naini, poetic style, narrative tense, speech act, action-temporal densityایجاز, جلال بقایی نایینی, سبک شعری, زمان روایی, کنش‌گفتاری, تراکم کنشی–زمانیhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2083.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2083.pdfhttps://bahareadab.com/article/واکاوی ساختار ایجاز در قطعه های جلال بقایی نایینی رویکردی بر پایه مدل تراکم کنشی- زمانی ژرار ژنت و جان آوستینhttps://bahareadab.com/en/article/Analyzing the structure of brevity in the pieces of Jalal Baqai Naini: an approach based on the action-time density model of Gerard Genette and John Austinامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Narratology of Reza Julayi’s Novel An Old Case (Tension and Interaction between the Logic of Crime Fiction and the Expansion of Historical Narrative)روایت‌شناسی رمان«یک پروندۀ کهنه» از«رضا جولایی»(تنش و تعامل میان منطق جنایی و گسترش روایت تاریخی)131145837510.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8375faقهرمانشیریاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.yesgh.shiri@basu.ac.irزاهدهترکاشونددانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.no torkashvandzahedeh@gmail.comJournal Article14050312BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Reza Julayi’s novel An Old Case moves
between two distinct narrative genres: the crime genre, which is based on
uncovering the causal relationships underlying an incident, and the historical
genre, which seeks to reconstruct the socio-political atmosphere of Tehran in
the 1320s [1940s] through the expansion of the characters’ lives and
relationships. The main question of this study is how these two genres are
combined through the organization of time, the distribution and repetition of
information, and the regulation of narrative distance, thereby shaping the form
of the novel, and what consequences this interaction has for narrative
coherence.
METHODOLOGY: This study employs a descriptive-analytical
method, drawing on Gérard Genette’s narratological concepts of order, duration,
frequency, mood, and voice.
FINDINGS: The
findings demonstrate that narratological devices in the novel perform dual and
interwoven functions. At the level of order, temporal shifts connect the
past to the process of uncovering the incident and, rather than creating
temporal ambiguity, gradually reveal the contexts and motivations underlying
the formation of the crime. At the level of duration, sub-narratives
slow down the progression of the case by expanding historical and
character-related details, while simultaneously enabling the reconstruction of
the social and political atmosphere of the period. Frequency, through
the repetition and reinterpretation of events, completes the information
concerning the case. In terms of mood, zero focalization constitutes the
dominant narrative mode, although in certain sections the narrative approaches
internal focalization in order to provide the reader with access to information
about the case and the characters’ minds. Voice functions as a mechanism
for regulating the reader’s relationship with the characters and shapes the way
in which the characters and the historical past are received and evaluated.
CONCLUSION: The
findings indicate that these five narrative categories do not operate
independently; rather, they function as an integrated mechanism that regulates
the relationship between “solving the case” and “understanding the historical
context.” Accordingly, the tension between the crime genre and historical
narrative in An Old Case is manifested not merely at the thematic level,
but also in the organization of time, the distribution of information,
narrative pace, and access to the characters’ minds. Through this organization,
the novel reconstructs the criminal incident both as a problem to be solved and
as an event to be historically understood.زمینه و هدف: رمان«یک پروندۀ کهنه» از رضا جولایی، میان دو
ژانر رواییِ متفاوت حرکت میکند: ژانر جنایی که بر کشف رابطۀ علّی حادثه استوار است
و ژانر تاریخی که میکوشد از طریق گسترش زندگی و مناسبات شخصیتها، فضای اجتماعی ـ
سیاسی تهران دهۀ ۱۳۲۰ را بازسازی کند. مسئله اصلی پژوهش این است که این دو ژانر
چگونه به واسطۀ سازماندهی زمان، توزیع و تکرار اطلاعات و نحوۀ تنظیم فاصله روایی،
با یکدیگر ترکیب میشوند و فرم رمان را میسازند و چه پیامدهایی برای انسجام روایت
دارند.
روشها: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مفاهیم روایت‌شناسی
ژرار ژنت یعنی نظم، تداوم، تکرار، وجه و آوا، انجام گرفته است.
یافته ها: یافته ها نشان میدهد که شگردهای روایت‌شناسی در رمان کارکردی دوگانه
و درهم‌تنیده دارند. در سطح نظم، بازگشتهای زمانی، گذشته را به فرایند کشف حادثه
پیوند میدهند و به جای ایجاد ابهام زمانی، زمینه ها و انگیزه های شکل‌گیری جنایت
را تدریجاً آشکار میکنند. در سطح تداوم، خرده روایتها با گسترش جزئیات تاریخی و
شخصیتی از شتابِ پیشروی پرونده میکاهند، اما امکان بازسازی فضای اجتماعی و سیاسی
دوره را فراهم میکنند. بسامد با بازگویی و بازتفسیر رخدادها، اطلاعات پرونده را
تکمیل میکند؛ از حیث وجه، کانونی‌سازی صفر، ساخت غالب روایت است، هرچند در بخشهایی
برای دسترسی خواننده به اطلاعات پرونده و تجربۀ شخصیتها به کانونی‌سازی درونی
نزدیک میشود. و آوا سازوکاری برای تنظیم رابطۀ خواننده با شخصیتها است و نحوۀ
دریافت و ارزیابی شخصیتها و گذشته تاریخی را شکل میدهد.
نتیجه گیری: برآیند این یافته ها نشان میدهد که این پنج مقولۀ روایی به صورت جداگانه عمل نمیکنند، بلکه
در قالب سازوکاری واحد، رابطۀ میان«کشف پرونده» و «فهم زمینۀ تاریخی» را تنظیم
میکنند. ازاینرو، تنش میان ژانر جنایی و روایت تاریخی در«یک پروندۀ کهنه» نه صرفا
در سطح مضمون، بلکه در سازماندهی زمان، توزیع اطلاعات، سرعت روایت و دسترسی به
ذهن شخصیتها شکل میگیرد و رمان از طریق این سازماندهی، حادثۀ جنایی را هم به عنوان
مسئله ای برای کشف و هم به عنوان رخدادی برای فهم تاریخی بازسازی میکند.Narratology, Gérard Genette, Reza Julayi, Persian novel, An Old Caseروایت شناسی, ژرار ژنت, رضا جولایی, رمان فارسی, یک پروندۀ کهنهhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2084.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2084.pdfhttps://bahareadab.com/article/روایت‌شناسی رمان«یک پروندۀ کهنه» از«رضا جولایی»(تنش و تعامل میان منطق جنایی و گسترش روایت تاریخی)https://bahareadab.com/en/article/Narratology of Reza Julayi’s Novel An Old Case (Tension and Interaction between the Logic of Crime Fiction and the Expansion of Historical Narrative)امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Representation of Tradition and Modernity in the Short Stories of Sadegh Hedayat, Goli Tarqi, and Moniro Ravanipour A Comparative Analysis Based on Narrative Structure, Power Mechanisms, and Gendered Subjectivityبازنمایی سنت و مدرنیته در داستانهای کوتاه صادق هدایت، گلی ترقی و منیرو روانی‌پور تحلیلی تطبیقی بر پایۀ ساختار روایت، سازوکارهای قدرت و سوژگی جنسیتی147169838410.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8384faلیلافرجیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.noleilafaraji868@iau.irبهرامپروینگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.yesB.parvin47@iau.ac.ir Journal Article14050312BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Tradition and modernity are
enduring concerns in modern Persian fiction. Their relationship, however,
cannot be reduced to a simple opposition between the old and the new, because
narrative time, the distribution of power, and the formation of individual subjectivity
also shape its literary representation. This study aims to explain how this
relationship is represented in selected short stories by Sadegh Hedayat, Goli
Taraghi, and Moniro Ravanipour and to compare their narrative and discursive
patterns.
METHODOLOGY: This
qualitative, descriptive-analytical, and comparative study uses purposive
selection and close reading. The corpus comprises nine stories: Hedayat"s
“Buried Alive,” “Three Drops of Blood,” and “Dash Akol”; Taraghi"s “The Pear
Tree,” “The Shemiran Bus,” and “The Great Lady of My Soul”; and Ravanipour"s
“Kanizu,” “The Devil"s Stones,” and “Nazli.” Textual evidence was analyzed
through three related axes: narrative structure—temporal order, duration,
focalization, and voice—mechanisms of institutional and communal power, and
gendered subjectivity and agency. Patterns were then compared within and across
the three authors" works.
FINDINGS: In Hedayat"s selected stories,
tradition appears mainly through codes of honor, communal judgment, and internalized
restraint, while modern institutions may reproduce discipline and alienation.
In Taraghi"s stories, retrospection and association reconstruct the past from
the standpoint of the present, making tradition both a source of identity and
an object of criticism. Ravanipour"s stories place gendered domination, local
beliefs, and political and social pressures alongside the resistant capacities
of vernacular language, collective memory, nature, and women"s care work
CONCLUSION: The comparison does not support a
linear evolutionary movement from tradition to modernity. The main distinction
lies in the function of narrative: Hedayat exposes the crisis of the subject
and failed communication; Taraghi critically reconstructs the past; and
Ravanipour renders marginalized experience and women"s constrained agency
visible. Narrative is therefore not merely a reflection of social
transformation but an active mediator in producing the meanings of tradition,
modernity, and subjectivity.زمینه و هدف: نسبت سنت و مدرنیته از
محورهای پایدار داستان‌نویسی معاصر فارسی است؛ بااینحال، این نسبت در متن ادبی به
تقابل سادۀ «کهنه» و «نو» محدود نمیشود و شیوۀ سامان‌دهی زمان، توزیع قدرت و امکان
شکل‌گیری سوژۀ فردی نیز در ساختن آن دخالت دارد. هدف پژوهش حاضر تبیین چگونگی
بازنمایی این نسبت در داستانهای کوتاه صادق هدایت، گلی ترقی و منیرو روانی‌پور و
مقایسۀ الگوهای روایی و گفتمانی آنان است.
روش پژوهش: پژوهش به شیوۀ کیفی،
توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. نه داستان «زنده به گور»، «سه قطره خون» و
«داش‌آکل» از هدایت؛ «درخت گلابی»، «اتوبوس شمیران» و «بزرگ‌بانوی روح من» از
ترقی؛ و «کنیزو»، «سنگهای شیطان» و «نازلی» از روانی‌پور به صورت هدفمند انتخاب و
با روش خوانش نزدیک بررسی شدند. داده های متنی در سه محور ساختار روایت—نظم زمانی، تداوم،
کانونی‌سازی و صدا—سازوکارهای قدرت نهادی و
جمعی، و سوژگی جنسیتی و امکان عاملیت تحلیل و سپس درون و میان آثار سه نویسنده
مقایسه شدند.
یافته ها: در داستانهای منتخب
هدایت، سنت بیشتر در قالب قانون حیثیت، داوری جمعی و بازدارندگی درونی‌شده پدیدار
میشود، اما نهاد مدرن نیز گاه انضباط و بیگانگی را بازتولید میکند. در آثار ترقی،
گذشته نگری و تداعی، گذشته را از منظر اکنون بازمی‌سازند و سنت را همزمان به
پشتوانۀ هویت و موضوع نقد تبدیل میکنند. داستانهای روانی‌پور سلطۀ جنسیتی، باورهای
بومی و فشار نهادهای سیاسی و اجتماعی را در کنار ظرفیت مقاوم زبان محلی، حافظۀ
جمعی، طبیعت و مراقبت زنانه نشان میدهند.
نتیجه گیری: مقایسۀ سه نویسنده از
سیر تکاملی و خطی میان سنت و مدرنیته حکایت نمیکند. تمایز اصلی در کارکرد روایت
است: هدایت بحران سوژه و ارتباط شکست‌خورده را آشکار میکند؛ ترقی گذشته را انتقادی
بازمیسازد؛ و روانی‌پور تجربۀ حاشیه ای و عاملیت محدود زنان را مرئی میکند.
بنابراین، روایت نه فقط بازتاب دگرگونی اجتماعی، بلکه یکی از میانجیهای فعال در
ساختن معنای سنت، مدرنیته و سوژگی است.Tradition, Modernity, Persian Short Story, Sadegh Hedayat, Goli Taraghi, Moniro Ravanipour, Narratology, Subjectivity.سنت؛ مدرنیته؛ داستان کوتاه؛ صادق هدایت؛ گلی ترقی؛ منیرو روانhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2085.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2085.pdfhttps://bahareadab.com/article/بازنمایی سنت و مدرنیته در داستانهای کوتاه صادق هدایت، گلی ترقی و منیرو روانی‌پور تحلیلی تطبیقی بر پایۀ ساختار روایت، سازوکارهای قدرت و سوژگی جنسیتیhttps://bahareadab.com/en/article/Representation of Tradition and Modernity in the Short Stories of Sadegh Hedayat, Goli Tarqi, and Moniro Ravanipour A Comparative Analysis Based on Narrative Structure, Power Mechanisms, and Gendered Subjectivityامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Arash Magazine's strategies in representing and promoting the modernity of contemporary poetry with sample readings of issues 1 to 13, edited by Sirous Tahbazراهبردهای مجلۀ آرش در بازنمایی و ترویج نوگرایی شعر معاصر با نمونه خوانی شماره های 1 تا 13 به سردبیری سیروس طاهباز171186838810.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8388faسعیدهزنگی آبادیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.noSaidehzangiabadi@ens.uk.ac.irصدیقهعلیپوردانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.yessalipoor@uk.ac.irناصرمحسنی نیااستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.noMohseninia1340@uk.ac.irنسرینفلاحدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.non.fallah@uk.ac.irJournal Article14050319BACKGROUND AND OBJECTIVES:
*Arash*, edited by Sirus Tahbaz, was one of the influential
literary journals of the 1960s and an important medium for introducing and
reflecting modernist literary trends in Iran. Focusing on the strategies
employed by *Arash* in representing and promoting poetic modernism, the present
study examines the journal’s approaches to introducing, presenting, and
consolidating new poetic experiences. It also seeks to demonstrate how
modernism was reflected in the journal’s literary content and in its policies
for selecting and presenting literary works.
METHODOLOGY: This
qualitative study employs qualitative content analysis to examine issues 1–13
of *Arash* as the research corpus. The data were collected and analyzed based
on materials related to poetry, introductions to literary schools and
movements, translations, critical writings, poetry samples, and introductions
to poets and their works.
FINDINGS: An examination of issues 1–13 of
*Arash* indicates that modernism was represented in the journal in connection
with contemporary literary movements worldwide and through an emphasis on new
experiments in language, imagery, form, and structure in contemporary Iranian
poetry. Moreover, the presence of diverse poets and their works exposed readers
to a multifaceted range of new poetic experiences.
CONCLUSION: The findings demonstrate that
*Arash* in the 1960s was not merely a reflection of emerging developments in
poetry; it also contributed to creating a literary environment conducive to the
recognition and acceptance of modernist poetic experiments. By establishing
connections between Persian poetry and global literary movements, the journal
contributed to broadening poetic horizons and strengthening the discourse of
modernism in contemporary Iranian poetry.زمینه و هدف: مجلۀ «آرش» به سردبیری سیروس طاهباز، از نشریات
ادبی تأثیرگذار دهۀ چهل و از مجاری مهم طرح و بازتاب جریانهای نوگرای ادبی در
ایران بود. پژوهش حاضر با تمرکز بر راهبردهای «آرش» در بازنمایی و ترویج نوگرایی
شعری، میکوشد شیوه های این مجله را در معرفی، عرضه و تثبیت تجربه های تازه شعری
بررسی کند و نشان دهد که نوگرایی چگونه در محتوای ادبی و سیاست انتخاب و ارائۀ
آثار مجله بازتاب یافته است.
روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده و
شماره های ۱ تا ۱۳ مجلۀ «آرش» به عنوان جامعۀ مورد مطالعه بررسی شده اند. داده های
پژوهش بر اساس مطالب مرتبط با شعر، معرفی مکاتب و جریانهای ادبی، ترجمه ها، نقدها،
نمونه خوانی اشعار و معرفی شاعران و آثار، گردآوری و تحلیل شده است.
یافته ها: بررسی شماره های ۱ تا ۱۳ مجلۀ «آرش» نشان داد که نوگرایی در این
نشریه در پیوند با جریانهای ادبی معاصر جهان و از طریق توجه به تجربه های تازه در
زبان، تصویر، فرم و ساختار شعر معاصر ایران بازنمایی شده است. همچنین، حضور شاعران
و آثار متنوع آنان، گستره ای چندوجهی از تجربه های شعری جدید را در معرض خوانندگان
قرارداده است.
نتیجه گیری: آنطور که از برآیند پژوهش بر میآید، «آرش» در دهۀ چهل صرفاً بازتاب‌دهندۀ
تحولات تازه شعری نبود؛ بلکه در ایجاد فضای ادبی مناسب برای شناخت و پذیرش تجربه های
نوگرایانه نیز مؤثر واقع شد. این مجله، از طریق پیوند میان شعر فارسی و جریانهای
ادبی جهان، در گسترش افقهای شعری و تقویت گفتمان نوگرایی در شعر معاصر ایران نقش
داشته است.*Arash* Journal, poetic modernism, contemporary Iranian poetry, literary movements, the 1960s.مجلۀ آرش, نوگرایی شعری, شعر معاصر ایران, جریانها, دهۀ چهل.https://bahareadab.com/downloadPDF/2086.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2086.pdfhttps://bahareadab.com/article/راهبردهای مجلۀ آرش در بازنمایی و ترویج نوگرایی شعر معاصر با نمونه خوانی شماره های 1 تا 13 به سردبیری سیروس طاهبازhttps://bahareadab.com/en/article/Arash Magazine's strategies in representing and promoting the modernity of contemporary poetry with sample readings of issues 1 to 13, edited by Sirous Tahbazامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Stylistic Reflections and Comparative Analysis of Khaqani’s Qasida of Iwan Mada'in and the Mu'allaqat Al-Saba'تأملات سبک شناسی و تحلیل تطبیقی قصیدۀ ایوان مداین خاقانی و معلقات سبع187205839110.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8391faعلیبازونداستادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.yesdr.bazvanda@cfu.ac.irJournal Article14050320BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Afzal al-Din
Badil ibn Ali Najjar Shirvani, pen-named Khaqani, is among the most prominent
panegyrists and ode-writers in Persian literature who forged an independent,
intricate, and influential poetic style through novel themes, creative
compounds, and artistic expressions. Among his works, the Qasida of Iwan Mada"in stands as one of the most
magnificent odes in the traditions of dimna-writing and
didactic reflection, sharing significant intertextual and structural ties with
the Mu"allaqat Al-Saba" of pre-Islamic Arabic poetry. This
study aims to elucidate Khaqani’s stylistic engagement with ancient Arabic
poetic paradigms, analyze formal similarities, and examine his artistic
deviations from the traditional talal-writing
(ruin-sentimentality) convention.
METHODOLOGY: This study adopts a library-based methodology with a
descriptive-analytical approach grounded in comparative literature. Through
textual and stylistic analysis, the structural, rhetorical, and thematic
similarities and discrepancies between Khaqani’s Qasida of Iwan Mada"in
and the seven pre-Islamic odes (Mu"allaqat Al-Saba")
were extracted and categorized.
FINDINGS: The results reveal substantial
convergences between the two works regarding the vertical axis of imagery,
descriptive patterns, external meter, and the tradition of lamenting over ruins
(wuquf "ala al-atlal). However, Khaqani executed a
stylistic innovation and departed from traditional conventions by shifting the
narrative perspective from amorous lamentation and nostalgia for the beloved"s
abode to a cosmic worldview, philosophy of history, and didactic reflection.
CONCLUSION: Khaqani intelligently borrowed formal
and structural elements from the Arabic poetic canon while infusing them with
philosophical-historical thought, expanding elegiac rhetoric, and employing
distinct linguistic techniques. Consequently, he crafted an ode grounded in
sublime humanistic and national motifs, establishing a novel stylistic paradigm
for describing ruins within comparative Persian and Arabic literature.زمینه و هدف: افضل‌الدین بدیل بن علی نجار شروانی، متخلص به خاقانی،
از برجسته ترین قصیده سرایان ادبیات فارسی است که با به کارگیری مضامین نو،
ترکیبات خلاقانه و تعابیر هنری، سبکی مستقل، پیچیده و اثرگذار در تاریخ شعر فارسی
پدیدآورده است. در میان آثار وی، قصیدۀ «ایوان مدائن» به عنوان یکی از شکوهمندترین
قصاید سنت دمنه نگاری و عبرت‌پژوهی، پیوندهای بینامتنی و ساختاری قابل توجهی با
«معلقات سبع» در سنت شعر جاهلی عرب دارد. هدف این پژوهش، تبیین نحوۀ مواجهه سبک‌شناختی
خاقانی با الگوهای کهن شعر عرب، تحلیل تشابهات فرمی و واکاوی هنجارشکنیهای هنری او
در برابر سنت طلل‌نگاری است.
روشها: این پژوهش با شیوۀ کتابخانه ای و رویکرد توصیفی-تحلیلی
و از منظر ادبیات تطبیقی تدوین شده است. در این راستا، با تکیه بر تحلیل متنی و
سبک‌شناختی، همگونیها و ناهمگونیهای ساختاری، بلاغی و درونمایه ای چکامۀ «ایوان
مدائن» خاقانی در مقایسه با قصاید هفتگانه جاهلی «معلقات سبع» استخراج و دسته بندی
گردید.
یافته ها: یافته های پژوهش نشان میدهد که این دو اثر در محور
عمودی خیال، الگوهای توصیفی، موسیقی بیرونی و سنّت توقف بر ویرانه ها (وقوف علی‌الاطلال)
دارای اشتراکات فراوانی هستند. با این حال، خاقانی با تغییر زاویۀ دید از «سوز و
گداز عاشقانه و یاد دیار یار» به «نگاه جهان‌شناختی، فلسفۀ تاریخ و عبرت‌پژوهی»،
دست به هنجارشکنی سبکی زده و از تعبیرات سنتی عدول کرده است.
نتیجه گیری: نتیجه پژوهش نشان میدهد خاقانی ضمن وام‌گیریِ هوشمندانه
فرمی و ساختاری از سنت شعر عرب، با تزریق اندیشۀ فلسفی-تاریخی، بسط بلاغت
سوگوارانه و بهره گیری از شگردهای زبانی ویژۀ خود، قصیده ای مبتنی بر درونمایه های
والای انسانی و ملی آفریده و سبکی نو در توصیف ویرانه ها در ادبیات تطبیقی فارسی و
عربی بنیان نهاده است.Khaqani, Iwan Mada'in, Mu'allaqat Al-Saba', Stylistics, Comparative Literature.خاقانی, ایوان مدائن, معلقات سبع, سبکشناسی, ادبیات تطبیقی.https://bahareadab.com/downloadPDF/2087.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2087.pdfhttps://bahareadab.com/article/تأملات سبک شناسی و تحلیل تطبیقی قصیدۀ ایوان مداین خاقانی و معلقات سبعhttps://bahareadab.com/en/article/Stylistic Reflections and Comparative Analysis of Khaqani’s Qasida of Iwan Mada'in and the Mu'allaqat Al-Saba'امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Analyzing Persuasive Strategies in Carpet Buying and Selling Conversations in Mashhad Based on Fairclough's Modelتحلیل راهبردهای اقناعی در گفتگوهای خریدوفروش فرش در مشهد بر پایۀ الگوی فرکلاف207236839510.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8395faراحلهکریمی فیض‌آبادیدانشجوی دکتری گروه زبانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.noraheleh.karimifeyzabadi@mail.um.ac.irشهلاشریفیدانشیار گروه زبانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.yessh-sharifi@um.ac.ir اعظماستاجیدانشیار گروه زبانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.noestagi@ferdowsi.um.ac.irJournal Article14050318BACKGROUND AND OBJECTIVES:
So
far, research in the field of discourse analysis in Persian has predominantly
focused on written literary texts, while informal spoken discourse,
particularly buying and selling conversations, has received less attention.
This
study aims to analyze speech style in carpet buying and selling conversations
in Mashhad based on Fairclough"s three-dimensional model of Critical Discourse
Analysis, with a focus on specific rhetorical devices.
METHODOLOGY: The research data were collected through fieldwork
by recording three naturally occurring conversations between carpet buyers and
sellers in stores in Mashhad. The conversations were selected with
consideration of the gender of the participants (male seller/female buyer,
female seller/male buyer, and female seller/couple buyers) and were analyzed
within the framework of Fairclough"s three-dimensional model. At the
descriptive level, seven rhetorical devices-logical
reasoning, arousing emotions, establishing the speaker"s credibility, contrast,
simile and metaphor, rhetorical questions, and repetition-were
systematically extracted and examined from the data. At the interpretive and
explanatory levels, these devices were analyzed in relation to power dynamics,
discursive identities, and social ideologies.
FINDINGS: The
results showed that, at the descriptive level, the rhetorical devices were used
with considerable frequency in the conversations, and their primary functions
were to justify price and quality, establish an emotional connection with the
product, and gain the buyer"s trust by demonstrating their expertise and
honesty. At the interpretive level, the conversations followed the pattern of
"information request-information
provision-negotiation-agreement." By relying on technical
knowledge and control over the discourse sequence, the seller assumes the
position of a "guiding expert," while the buyer also exercises
relative economic power-not
only through direct bargaining but also through strategies such as promising
future purchases. Discursive identity construction is jointly shaped by both
parties. At the explanatory level, the discourse governing these conversations
is connected with the ideology of luxury consumption and symbolic investment,
relatively persistent gender stereotypes in the division of purchasing roles
(although there are indications of their gradual modification), and the
cultural and religious beliefs of Mashhad. Moreover, honesty and trust are
transformed within this discourse into a form of "cultural capital"
that serves economic persuasion.
CONCLUSION: Carpet
buying and selling conversations are rhetorical, negotiative, and ideological
texts in which language simultaneously performs economic, social, and cultural
functions, while power between the seller and buyer is distributed relatively
and reciprocally rather than unilaterally. Fairclough"s three-dimensional model
is an effective tool for analyzing Persian spoken discourse, and its
application to commercial contexts can contribute to expanding the scope of
Persian stylistics from written literary texts to everyday interactions and
spoken discourse.زمینه و هدف: تاکنون در
پژوهشهای حوزۀ تحلیل گفتمان در زبان فارسی، تمرکز عمدتاً بر متون مکتوب ادبی بوده و گفتمان شفاهی غیررسمی، به ویژه گفتگوهای خرید و فروش، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این مقاله، تحلیل سبک گفتار در گفتگوهای خرید و فروش فرش در شهر مشهد بر اساس مدل سه سطحی تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و با تمرکز بر ابزارهای بلاغی مشخص است.
روشها: داده های پژوهش به روش میدانی و از طریق ضبط سه گفتگوی واقعی میان خریداران و فروشندگان فرش در فروشگاههای شهر مشهد گردآوری شد. این گفتگوها با لحاظ جنسیت مشارکت‌کنندگان (فروشنده مرد/
خریدار زن، فروشنده زن/
خریدار مرد، و فروشنده زن/
خریداران زوج) انتخاب و در چارچوب مدل سه سطحی فرکلاف تحلیل شدند. در سطح توصیف، ابزارهای بلاغی
شامل استدلال منطقی برانگیختن احساسات، اعتبارسازی گوینده، تضاد، تشبیه و استعاره، سؤالات بلاغی و تکرار، به صورت نظاممند از متن استخراج و بررسی شدند. در سطوح تفسیر و تبیین، این ابزارها در پیوند با روابط قدرت، هویتهای گفتمانی و ایدئولوژیهای اجتماعی تحلیل گردیدند.
یافته ها: نتایج نشان داد که در سطح توصیف، ابزارهای بلاغی با بسامد قابل‌توجه
در گفتگوها به کار گرفته شده اند و کارکرد اصلی آنها توجیه قیمت و کیفیت، ایجاد
پیوند عاطفی با کالا، و کسب اعتماد خریدار از طریق نمایش تخصص و صداقت است. در سطح
تفسیر، گفتگوها از الگوی «درخواست اطلاعات - ارائه اطلاعات - مذاکره - توافق»
پیروی میکنند، فروشنده با تکیه بر دانش فنی و تسلط بر توالی گفتمانی، جایگاه
«متخصص راهنما» را پر میکند، اما خریدار نیز نه تنها با چانه زنی مستقیم، بلکه با
ابزارهایی چون وعدۀ خرید آینده، قدرت اقتصادی نسبی اعمال میکند و هویت‌سازی
گفتمانی میان دو طرف به صورت مشترک شکل میگیرد. در سطح تبیین، گفتمان حاکم بر این
گفتگوها با ایدئولوژی خریدهای پرتجمل و سرمایه گذاری نمادین، کلیشه های جنسیتی
نسبتاً پایدار در تقسیم نقش خرید (هرچند با نشانه هایی از تعدیل تدریجی آنها)، و
باورهای فرهنگی و مذهبی مشهد پیوند دارد؛ همچنین صداقت و اعتماد در این گفتمان به گونه ای
به «سرمایۀ فرهنگی» بدل میشود که در خدمت اقناع اقتصادی به کار میرود.
نتیجه گیری: گفتگوهای خرید و فروش فرش، متونی بلاغی، مذاکره ای و ایدئولوژیک
هستند که در آنها زبان همزمان سه کارکرد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایفا میکند و
قدرت میان فروشنده و خریدار به شکلی نسبی و دوسویه توزیع میشود، نه یکطرفه. مدل سه سطحی
فرکلاف ابزاری کارآمد برای تحلیل گفتمان شفاهی فارسی است و به کارگیری آن در حوزۀ
تجاری میتواند به گسترش قلمرو سبکشناسی فارسی از متون مکتوب ادبی به تعاملات
روزمره و گفتمان شفاهی یاری رساند.Critical Discourse Analysis, Fairclough's Model, Persuasive Strategies, Rhetorical Devices, Buying and Selling Conversationsتحلیل گفتمان انتقادی, مدل فرکلاف, راهبردهای اقناعی, ابزارهای بلاغی, گفتگوهای خرید و فروشhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2088.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2088.pdfhttps://bahareadab.com/article/تحلیل راهبردهای اقناعی در گفتگوهای خریدوفروش فرش در مشهد بر پایۀ الگوی فرکلافhttps://bahareadab.com/en/article/Analyzing Persuasive Strategies in Carpet Buying and Selling Conversations in Mashhad Based on Fairclough's Modelامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Children's Thought and Language from Rumi's Perspectiveاندیشه و زبان کودکان از منظر مولانا237244837010.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8370faعلی‌محمدمؤذنیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.yesmoazzeni@ut.ac.irJournal Article14050309BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Classical Persian literature did not recognize
children"s literature as an autonomous modern genre; nevertheless, Rumi
repeatedly addresses the proportionality of speech to understanding, the
child"s conceptual world, hearing and speech, and the need to speak in a
child"s language. This study reconstructs these observations as an account of
the relation between language and thought in childhood and examines their
implications for Persian children"s literature.
METHODOLOGY: The method is descriptive-analytical
and comparative. Selected passages from the Masnavi and Fihi Ma Fih are
classified under five themes: language–cognition proportionality, vocabulary
development, hearing and speech, similar-language communication, and
experiential expansion of meaning. They are then cautiously compared with
selected propositions in developmental psychology of language, especially
Vygotsky, without claiming historical or theoretical identity.
FINDINGS: Rumi
distinguishes the child"s conceptual world from adult reasoning, recommends
adapting discourse to the child"s level of understanding, emphasizes prior
linguistic input and interaction, and portrays meaning as developing through
experience. "Speaking the language of children" therefore denotes semantic and
communicative proportionality, not mere simplification.
CONCLUSION: Rumi"s
observations may be read as a premodern literary-mystical model of
audience-sensitive communication and gradual conceptual development. They are
not equivalent to modern psychology, but can be compared with it. For
children"s literature, the practical consequence is to match vocabulary,
imagery, narrative complexity, and conceptual density with age while still
expanding the child"s language and thought.زمینه و هدف: در
سنت کلاسیک فارسی، ادبیات کودک و نوجوان به معنای امروزین آن ژانری مستقل نبود؛
بااینحال، مولانا در مثنوی و فیه مافیه به تناسب سخن با فهم مخاطب، جهان مفهومی
کودک، نقش شنیدن در گفتار و ضرورت سخن‌گفتن به زبان کودک توجه کرده است. هدف
پژوهش، بازخوانی این اشارات در قالب الگویی از نسبت زبان و اندیشه و بررسی
دلالتهای آن برای ادبیات کودک امروز است.
روش پژوهش: روش پژوهش
توصیفی‌ـ‌تحلیلی و تطبیقی است. شواهد منتخب از مثنوی و فیه مافیه در پنج محورِ
تناسب زبان و فهم، رشد واژگانی، شنیدن و گفتار، همزبانی و تعامل، و گسترش معنا
دسته بندی و با رعایت تفاوت تاریخی و روششناختی با برخی آرای ویگوتسکی مقایسه شده اند.
یافته ها: مولانا
میان جهان مفهومی کودک و استدلال بزرگسال تمایز مینهد، زبان مؤثر را متناسب با فهم
کودک میخواهد، برای ورودی شنیداری و تعامل در شکل‌گیری گفتار اهمیت قائل است و رشد
معنا را با تجربه پیوند میدهد. «هم زبان کودکان باید گشاد» در این خوانش، اصلی
ارتباطی دربارۀ تناسب واژه، معنا و ظرفیت ادراک مخاطب است.
نتیجه گیری: آرای
مولانا معادل نظریه های روانشناسی جدید نیست، اما میتوان آنها را الگویی ادبی‌ـ‌عرفانی
از ارتباط مخاطب‌محور و رشد تدریجی مفاهیم دانست. در ادبیات کودک، این الگو بر
انتخاب واژگان، تصویرها و پیچیدگی مفهومی متناسب با سن و تجربه تأکید دارد، به
گونه ای که متن هم فهم‌پذیر باشد و هم زبان و اندیشۀ کودک را گسترش دهد.child and adolescent, language and thought, Rumi, Masnavi-ye Ma'navi, cognitive development, didactic literature.کودک و نوجوان, اندیشه و زبان, مولانا, مثنوی معنوی, رشد شناختی, ادبیات تعلیمی.https://bahareadab.com/downloadPDF/2089.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2089.pdfhttps://bahareadab.com/article/اندیشه و زبان کودکان از منظر مولاناhttps://bahareadab.com/en/article/Children's Thought and Language from Rumi's Perspectiveامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Aesthetic-Making Mechanisms in Nizami’s Narrative Poetry: Verbal Music, Imagery, and Colorسازوکارهای زیبایی‌آفرینی در شعر روایی نظامی: موسیقی کلام، تصویر و رنگ245257838910.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8389faمرجانموسی‌زادهدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.noma.mousazadeh@iau.ac.irفرهادطهماسبیگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران.yes farhad.tahmasbi@iau.ac.irفاطمهپاکروگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران.noFatemeh.Pakrow@iau.ac.irJournal Article14050316BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Studies of the aesthetics
of Nizami’s poetry have often examined music, imagery, color, or symbolic
structure separately. Consequently, the relationship among these components and
their contribution to narrative progression and meaning production has received
comparatively less attention as an integrated system. The present study aims to
elucidate the mechanisms through which three levels—verbal music, imagery, and
color—interact and co-occur in Nizami’s narrative poetry.
METHODOLOGY: This
qualitative study employs a descriptive-analytical textual approach. The
primary corpus consists of Nizami’s Khamsa (Five Treasures), with the analysis
focusing on salient examples from Makhzan al-Asrar (The Treasury of Secrets),
Khosrow and Shirin, Layli and Majnun, Haft Paykar (The Seven Beauties), and
Eskandarnameh (The Book of Alexander). The unit of analysis comprises
individual verses or clusters of verses in which at least one phonological,
imagistic, or color-structural indicator is activated. The textual evidence was
selected purposively and examined in two stages: descriptive coding and
functional interpretation.
FINDINGS: In Nizami’s poetry, music
functions not merely as an ornamental acoustic feature but is closely
associated with the modulation of scene rhythm, shifts in affect, and narrative
transitions. Imagery likewise transforms abstract concepts into sensory
experience and, through metaphor, simile, and synesthesia, reconstructs
movement and light within the poetic language. In Haft Paykar, colors and the
sequential structure of the number seven, beyond their role in arranging the
visual setting, provide an organizational framework for narrative sequencing
and the representation of the protagonist’s gradual transformation.
CONCLUSION: The defining feature of Nizami’s
poetic method does not lie in the accumulation of rhetorical devices, but
rather in his coordination of sound, imagery, and narrative architecture.
Within this pattern, verbal form serves the advancement of the story, the
direction of the reader’s perception, and the articulation of ethical meaning.
Accordingly, beauty in Nizami’s poetry constitutes a structural and semantic
phenomenon rather than an ornamental addition to the narrative.زمینه و هدف: پژوهشهای مربوط به زیبایی‌شناسی شعر نظامی غالباً موسیقی، تصویر،
رنگ یا ساختار نمادین را جدا از یکدیگر بررسی کرده اند؛ ازاینرو، نسبت این مؤلفه ها
با حرکت روایت و تولید معنا کمتر بصورت یک نظام پیوسته توضیح داده شده است. هدف
پژوهش حاضر تبیین سازوکار هم‌نشینی سه سطحِ موسیقی کلام، تصویرپردازی و رنگ در شعر روایی نظامی است.
روش پژوهش: پژوهش کیفی و از نوع تحلیل توصیفی ـ تحلیلیِ متن است. پیکرۀ اصلی،
پنج‌گنج نظامی و کانون تحلیل، نمونه های برجسته از مخزن‌الاسرار، خسرو و شیرین،
لیلی و مجنون، هفت‌پیکر و اسکندرنامه است. واحد تحلیل، بیت ابیاتی است که دست‌کم
یکی از شاخصهای آوایی، تصویری یا رنگی ـ ساختاری را فعال میکند. شواهد بشیوۀ
هدفمند انتخاب شده و در دو مرحلۀ کدگذاریِ توصیفی و تفسیر کارکردی بررسی شده اند.
یافته ها: موسیقی در شعر نظامی تنها آرایۀ صوتی نیست و با تنظیم ضرباهنگ صحنه،
تغییر عاطفه و گذارهای روایی پیوند دارد. تصویرپردازی نیز مفاهیم انتزاعی را به
تجربه ای حسی تبدیل میکند و از راه استعاره، تشبیه و حس‌آمیزی، حرکت و نور را در
زبان بازمیسازد. در هفت‌پیکر، رنگها و توالی عدد هفت افزون بر آرایش صحنه، سازمانی
برای ترتیب روایت و نمایش دگرگونی تدریجی شخصیت فراهم میکنند.
نتیجه گیری: تمایز اصلی شیوۀ نظامی در انباشت آرایه ها نیست، بلکه در هماهنگ‌کردن
صوت، تصویر و معماری روایت است. در این الگو، صورت کلام در خدمت پیشبرد داستان،
هدایت ادراک مخاطب و صورت‌بندی معنای اخلاقی قرار میگیرد؛ بنابراین زیبایی در شعر
او رخدادی ساختاری و معنایی است، نه زینتی افزوده بر روایت.Nizami Ganjavi, Aesthetics, Poetic Music, Imagery, Color.نظامی گنجوی. زیبایی‌شناسی. موسیقی شعر. تصویرپردازی. رنگ.https://bahareadab.com/downloadPDF/2090.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2090.pdfhttps://bahareadab.com/article/سازوکارهای زیبایی‌آفرینی در شعر روایی نظامی: موسیقی کلام، تصویر و رنگhttps://bahareadab.com/en/article/Aesthetic-Making Mechanisms in Nizami’s Narrative Poetry: Verbal Music, Imagery, and Colorامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023A Comparative Study of Mythological Motifs in the Narrative Structure of Banu Goshasp-nama and Ferdowsi’s Shahnameh Based on Gérard Genette’s Theoriesبررسی تطبیقی بُنمایه های اساطیری در ساختارِ روایی منظومۀ بانوگشسپ نامه و شاهنامه فردوسی براساس نظریات ژرار ژنت259278839010.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8390faزهرهاسماعیل‌زادهدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.no0071195701@iau.ac.irمحمدمهدیاسماعیلی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.yesesmaaili@iau.ac.irلطیفهسلامت باویلگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.noL_salamat@iauctb.ac.irJournal Article14050317BACKGROUND AND OBJECTIVES:
Banu Goshasp-nama is one of the few Persian
epics whose central protagonist is a female warrior. From this perspective, the
poem offers considerable potential for examining transformations in gender and
narrative patterns within the tradition of Persian epic poetry. Drawing on
Gérard Genette’s theory of transtextuality, this study examines the
relationship between the Shahnameh as the hypotext and Banu Goshasp-nama as the
hypertext, focusing on the mechanisms of transformation, imitation, and
narrative modification in the latter work.
METHODOLOGY: This study adopts a descriptive-analytical approach
based on Gérard Genette’s theory of transtextuality. The Shahnameh is regarded
as the hypotext and Banu Goshasp-nama as the hypertext. The extent and manner
of the later poem’s indebtedness to Ferdowsi’s work are examined at the levels
of characterization, vocabulary, themes, narrative patterns, and temporal
structure.
FINDINGS: The findings indicate that one of the most significant
manifestations of transtextuality in Banu Goshasp-nama is the transformation of
the protagonist’s gender from male to female while retaining the fundamental
heroic characteristics associated with Rostam. In this sense, Banu Goshasp can
be regarded as a female re-creation of the Rostam archetype. This process of
imitation, while preserving the heroic components of the hypotext, transforms
the pattern of female agency in Persian epic literature through a gendered
reconfiguration.
CONCLUSION: The results demonstrate that Banu Goshasp-nama is not
merely a repetition of the epic patterns found in the Shahnameh; rather,
through the recreation and transformation of elements derived from the
hypotext—particularly with regard to the protagonist’s gender and the
organization of the narrative—it presents a distinctive model of a
female-centered epic. The transformation of women’s position from characters
primarily associated with emotional and familial roles into active heroic
agents constitutes the most significant transformation in this poem in
comparison with its hypotext. Furthermore, the use of anachrony, varied forms
of focalization, and changes in narrative speed demonstrates that, while
maintaining its connection with the narrative tradition of the Shahnameh, the
poet also modifies its organization and reworks its narrative patterns.
Therefore, Banu Goshasp-nama may be regarded as an example of continuity
accompanied by transformation within the tradition of Persian epic poetry.زمینه و هدف: منظومۀ «بانوگشسپ‌نامه» از معدود حماسه های فارسی است که قهرمان
اصلی آن زنی پهلوان است و از این منظر، ظرفیت قابل‌توجهی برای بررسی دگرگونی
الگوهای جنسیتی و روایی در سنت حماسه سرایی فارسی دارد. این پژوهش با تکیه بر
نظریۀ بیش‌متنی ژرار ژنت، به بررسی رابطۀ «شاهنامه» بعنوان پیش‌متن و «بانوگشسپ‌نامه»
بعنوان زیرمتن پرداخته و سازوکارهای دگردیسی، همانندسازی و تغییرات روایی در این
منظومه را بررسی میکند.
روش پژوهش: این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای نظریۀ بیش‌متنی
ژرار ژنت انجام شده است. شاهنامه بعنوان پیش‌متن و بانوگشسپ‌نامه بعنوان زیرمتن در
نظر گرفته شده و میزان و چگونگی تأثیرپذیری منظومۀ متأخر از اثر فردوسی در سطوح
شخصیت‌پردازی، واژگان، مضامین، الگوهای روایی و ساختار زمانی بررسی شده است.
یافته های پژوهش:یافته ها نشان میدهد مهمترین جلوۀ بیش‌متنی در
بانوگشسپ‌نامه، تغییر جنسیت قهرمان از مرد به زن، همراه با حفظ ویژگیهای اصلی
پهلوانی رستم است؛ بگونه ای که بانوگشسپ را میتوان بازآفرینی زنانه ای از الگوی
رستم دانست. این همانندسازی، در عین حفظ مؤلفه های پهلوانی پیش‌متن، با ایجاد
دگردیسی جنسیتی، الگوی نقش‌آفرینی زنان در حماسۀ فارسی را تغییر میدهد.
نتایج پژوهش: نتایج پژوهش بیانگر آن است که بانوگشسپ‌نامه صرفاً بازتکرار الگوهای
حماسی شاهنامه نیست، بلکه با بازآفرینی و دگردیسی عناصر پیش‌متن، بویژه در زمینۀ
جنسیت قهرمان و سازماندهی روایت، الگویی متفاوت از حماسۀ زن‌محور ارائه میدهد.
تغییر جایگاه زن از شخصیتی عمدتاً عاطفی و خانوادگی به پهلوانی کنشگر، مهمترین
دگردیسی این منظومه در قیاس با پیش‌متن است. از سوی دیگر، بهره گیری از زمان‌پریشی،
کانونی‌شدگیهای متنوع و تغییرات سرعت روایت نشان میدهد که شاعر ، ضمن حفظ پیوند
خود با سنت روایی شاهنامه، در سازماندهی روایت و بازپردازی الگوهای آن نیز دست به
تغییر زده است. بنابراین، بانوگشسپ‌نامه را میتوان نمونه ای از تداوم همراه با
دگردیسی در سنت حماسه سرایی فارسی دانست.Mythological Motifs, Gérard Genette’s Theory, Banu Goshasp- nama, Ferdowsi’s Shahnameh, Literary Criticism.بنمایه های اساطیری. نظریه ژرار ژنت. بانوگشسب‌نامه. شاهنامه فhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2091.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2091.pdfhttps://bahareadab.com/article/بررسی تطبیقی بُنمایه های اساطیری در ساختارِ روایی منظومۀ بانوگشسپ نامه و شاهنامه فردوسی براساس نظریات ژرار ژنتhttps://bahareadab.com/en/article/A Comparative Study of Mythological Motifs in the Narrative Structure of Banu Goshasp-nama and Ferdowsi’s Shahnameh Based on Gérard Genette’s Theoriesامید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912720261023Music as Ontology in Rumi's Masnavi and Divan-e Shamsموسیقی به مثابه هستی شناسی در مثنوی و غزلیات شمس مولانا279296836510.irandoi.2002/bahareadab.2026.19.8365faمحمدالیکیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.no1272231844@iau.irمحمدرضازمان احمدیگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.yes1260398201@iau.irعبدالرضامدرس‌زادهگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.no1262924642@iau.irJournal Article14050312BACKGROUND AND OBJECTIVES:
In Rumi"s thought, music
transcends its role as an artistic phenomenon and becomes a means of explaining
the structure of being, the relationship between the human being and the
cosmos, and the manifestation of truth across different levels of existence. This
study aims to investigate the ontological dimensions of music in the Masnavi-ye
Ma"navi and the Divan-e Shams and to clarify its position within Rumi"s
intellectual and mystical system.
METHODOLOGY: This
research adopts a descriptive-analytical approach based on library research and
documentary analysis.
FINDINGS: The findings indicate that Rumi
employs musical concepts and symbols to represent the harmony and dynamism
governing the universe, to interpret the movement of the celestial spheres and heavenly
bodies through sonic patterns, to conceptualize sama as an existential and
transformative experience of perception, and to present sound as a medium for
the disclosure of meaning and spiritual awareness. Furthermore, musical
instruments, melodies, and modal structures acquire symbolic functions in his
thought, serving as expressive devices for depicting different levels of
consciousness, modes of presence, and stages of the spiritual journey.
CONCLUSION: The findings demonstrate that,
within Rumi"s intellectual framework, music extends far beyond an aesthetic or
emotional phenomenon and functions as a fundamental paradigm for understanding
reality and interpreting the ontological order of existence. Accordingly,
musical elements in his poetry constitute a conceptual framework through which
the relationship between humanity and the cosmos is articulated, the unity
underlying the multiplicity of phenomena is revealed, and the progressive
elevation of consciousness is represented.زمینه و هدف: موسیقی در نگاه مولانا فراتر از یک پدیدۀ هنری، به ابزاری برای
تبیین ساختار هستی، رابطۀ انسان با عالم و چگونگی ظهور حقیقت در مراتب مختلف وجود
تبدیل میشود. پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد هستی‌شناختی موسیقی در مثنوی معنوی و
غزلیات شمس و تبیین جایگاه آن در نظام فکری مولانا انجام شده است.
روش مطالعه: این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی
و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و شیوۀ سندکاوی صورت گرفته است.
یافته های پژوهش: یافته های حاصل از این پژوهش نشان میدهد که
مولوی از مفاهیم و نمادهای موسیقایی برای بازنمایی تناسب و پویایی حاکم بر عالم،
تفسیر حرکت افلاک و اجرام آسمانی در قالب الگوهای آوایی، تبیین سماع به مثابۀ
تجربه ای وجودی و تحول‌آفرین در ساحت ادراک و نیز تفسیر صوت به عنوان رسانه ای
برای کشف معنا و آگاهی بهره میگیرد. همچنین سازها، نغمه ها و پرده های موسیقایی در
نگرش وی کارکردی نمادین یافته و به ابزاری برای بیان تفاوت سطوح آگاهی، کیفیتهای
حضور و مراتب سیر معنوی تبدیل میشوند.
نتایج پژوهش: نتایج پژوهش حاکی از آن است که موسیقی در منظومۀ فکری شاعر فراتر از
موضوعی مرتبط با ذوق هنری یا تجربه های عاطفی، الگویی بنیادین برای فهم واقعیت و
تفسیر مناسبات وجودی است. بر این اساس، عناصر موسیقایی در اشعار او به چارچوبی
مفهومی برای توضیح پیوند میان انسان و عالم، تبیین وحدت نهفته در پسِ کثرت پدیده ها
و بازنمایی سیر تعالی آگاهی تبدیل میشوند.Music, Ontology, Rumi, Celestial Spheres, Sama, Soundموسیقی, هستی‌شناسی, مولانا, افلاک, سماع, صوت.https://bahareadab.com/downloadPDF/2092.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2092.pdfhttps://bahareadab.com/article/موسیقی به مثابه هستی شناسی در مثنوی و غزلیات شمس مولاناhttps://bahareadab.com/en/article/Music as Ontology in Rumi's Masnavi and Divan-e Shams